Bill Gates: klimat nas nie zgładzi. Miliarder chce zwrotu w stronę zdrowia

W opublikowanym na blogu Gates Notes memorandum miliarder krytykuje „apokaliptyczne” narracje o klimacie i – jak pisze – „nadmierne skupienie na krótkoterminowych celach emisji”. „Choć zmiana klimatu będzie miała poważne konsekwencje, szczególnie dla ludzi w najuboższych krajach, nie doprowadzi do zagłady ludzkości. W większości miejsc na Ziemi ludzie wciąż będą mogli żyć i rozwijać się” – podkreśla Gates w rozmowie cytowanej przez „The Guardian”.

Według niego zbliżający się szczyt klimatyczny COP30 w brazylijskim Belém to okazja, by „skupić się na mierniku, który powinien liczyć się bardziej niż emisje i temperatura: poprawie życia„. „Największymi problemami wciąż są ubóstwo i choroby. Zrozumienie tego pozwoli nam kierować ograniczone zasoby tam, gdzie przyniosą największy pożytek najuboższym” – napisał.

Gates przekonuje, że w świecie ograniczonych budżetów pomocowych inwestowanie w zdrowie przynosi szybsze i bardziej wymierne efekty niż część działań klimatycznych. Przypomina, że globalny program szczepień Gavi ratuje jedno życie za ok. 1000 dolarów, a jego tegoroczna zbiórka zakończyła się poniżej celu.

W rozmowie z CNN Business dodał, że środki na ochronę klimatu nie powinny znikać, ale muszą być wydawane rozsądniej – na technologie o największym potencjale obniżania emisji, takie jak reaktory jądrowe nowej generacji, zrównoważone paliwa lotnicze i niskoemisyjna stal. Jego zdaniem częścią adaptacji do zmian klimatu może być również wzrost gospodarczy – nawet jeśli wymaga on tymczasowego wykorzystania gazu.

ONZ: punkty krytyczne już się zbliżają

Taka narracja stoi w sprzeczności z ostrzeżeniami sekretarza generalnego ONZ. „Prawda jest taka, że nie udało nam się uniknąć przekroczenia progu 1,5°C w najbliższych latach. A to przekroczenie będzie mieć dewastujące skutki” – mówi António Guterres w rozmowie z „The Guardian” i portalem Sumaúma.

Wymienia wśród zagrożonych obszarów Amazonię, Grenlandię, zachodnią Antarktydę i rafy koralowe. „Musimy zrobić wszystko, by to przekroczenie było jak najkrótsze i jak najmniej intensywne, inaczej ryzykujemy nieodwracalne zmiany – takie jak zamiana Amazonii w sawannę” – ostrzega.

Guterres wzywa do drastycznego ograniczenia emisji „tak szybko, jak to możliwe”, podczas gdy Gates apeluje o „realizm” i równowagę między celami klimatycznymi a potrzebami rozwojowymi.

TIME zwraca uwagę, że miliarder w swoim memorandum nie odnosi się do ryzyka punktów krytycznych ani nieliniowego charakteru zmian klimatu, co czyni jego analizę niepełną. Skutki przekroczenia progów cieplnych mogą być bowiem nieodwracalne i trudne do wyceny ekonomicznej.

Naukowcy: to nie wybór „albo-albo”

Wielu badaczy zgadza się, że walka z ubóstwem i chorobami jest priorytetem – ale ostrzega przed fałszywym wyborem między zdrowiem a klimatem.

„Ludzie są odporni i choć katastrofy będą coraz częstsze, nie zostaniemy zmazani z powierzchni Ziemi” – mówi Jennifer Francis, starsza badaczka w Woodwell Climate Research Center, cytowana przez CNN. – „Jednak inwestycje muszą nadal koncentrować się na leczeniu choroby, czyli emisji gazów cieplarnianych, i jednocześnie na łagodzeniu objawów, jak głód i choroby”.

Z kolei Michael Mann z Penn Center for Science, Sustainability & the Media podkreśla: „Nie ma większego zagrożenia dla krajów rozwijających się niż kryzys klimatyczny. Gates opisuje to wszystko na opak”.

Eksperci przypominają, że wiele chorób i problemów żywnościowych, które Gates chce zwalczać, jest bezpośrednim skutkiem zmian klimatycznych – od rozprzestrzeniania się malarii po susze niszczące zbiory.

Adaptacja wraca do centrum debaty

Jak zauważa TIME, Gates przywraca do głównego nurtu temat adaptacji – od infrastruktury odpornej na powodzie i upały po systemy zdrowia przygotowane na fale chorób. Przez dekady obawiano się, że mówienie o adaptacji osłabi presję na redukcję emisji, tworząc złudzenie „łatwiejszej drogi”. Dziś, przy rekordowych ekstremach pogodowych, adaptacja staje się koniecznością, a nie wymówką.

Gates podkreśla, że kraje rozwijające się powinny rosnąć gospodarczo, by zwiększyć zdolność przystosowania się do zmian klimatu. Krytycy odpowiadają, że nie wszystko da się przeliczyć na PKB – społeczne i polityczne skutki kryzysu klimatycznego, jak migracje czy destabilizacja, wymykają się ekonomicznym modelom.

W jego koncepcji innowacja pozostaje kluczem. „Postęp technologiczny sprawił, że czysta energia stała się tańsza i bardziej dostępna – dziś to ekonomia, a nie tylko polityka, napędza dekarbonizację” – zauważa TIME. Skoncentrowane inwestycje w stal, cement czy lotnictwo mogą przynieść największe efekty.

Realny dylemat przed COP30

U progu COP30 świat staje wobec pytania, jak podzielić ograniczone zasoby. ONZ przypomina o ryzyku nieodwracalnych zmian, Gates – o dzieciach, które dziś umierają na malarię. Naukowcy apelują, by nie przeciwstawiać tych celów, lecz realizować je równolegle: ograniczać emisje i wzmacniać odporność społeczeństw.

Ostatecznie spór nie dotyczy tego, „czy klimat, czy zdrowie”, lecz jak szybko ciąć emisje, w co inwestować, by obniżać koszty technologii, i jak przygotować się na skutki ocieplenia. To te decyzje zadecydują, czy przekroczenie progu 1,5°C okaże się krótkim epizodem, czy początkiem nieodwracalnych strat.