Ekshumacje na Wołyniu. List do Nawrockiego, rodziny czekają na reakcję

List Stowarzyszenia Polsko-Ukraińskie Pojednanie trafił do Kancelarii Prezydenta 15 października. W ostatnią sobotę przewodnicząca organizacji Karolina Romanowska-Adamiec poruszyła temat publicznie w mediach społecznościowych.

– Czy rodziny wołyńskie mogą liczyć na jakąkolwiek odpowiedź? To już tyle miesięcy i chcielibyśmy wiedzieć czy są szanse na patronat i pogrzeb państwowy. Takie rzeczy załatwia się przez miesiące i chcemy wiedzieć na czym stoimy – komentuje w rozmowie z Interią szefowa organizacji.

Kiedy rozmawiamy z kolejnymi osobami zajmującymi się procesem ekshumacji, padają też poważniejsze oskarżenia pod adresem prezydenta.

List do Karola Nawrockiego dotyczy ekshumacji Polaków zamordowanych przez ukraińskich nacjonalistów w miejscowości Ugły w obwodzie rówieńskim. Do ataku doszło 12 maja 1943 roku. Ciała pomordowanych ich krewni i sąsiedzi złożyli w zbiorowej mogile.

„Do dziś nie doczekali się oni – a wraz z nimi także i my, ich potomkowie – godnego, chrześcijańskiego pochówku” – czytamy w liście do prezydenta, do którego dotarła Interia.

13 października 2025 roku ambasador Ukrainy w Polsce poinformował, że ukraiński resort kultury zgodził się na prace poszukiwawcze w miejscowości oraz że Ukraina zaprasza przedstawicieli strony polskiej do udziału w tych pracach.

„Szanowny Panie Prezydencie, prosimy z całych naszych poranionych, lecz pełnych nadziei serc o objęcie swoim patronatem tego przedsięwzięcia oraz o udzielenie wszelkiej niezbędnej pomocy – zarówno na etapie prac poszukiwawczych, jak i później, przy ekshumacji oraz godnym pochówku pomordowanych mieszkańców Ugieł” – podkreśla w liście Stowarzyszenie Polsko-Ukraińskie Pojednanie.

Pod dokumentem podpisało się 14 przedstawicieli rodzin ofiar wołyńskich.

O sprawę listu zapytaliśmy w Kancelarii Prezydenta. – Prezydent RP Karol Nawrocki mocno podnosi i konsekwentnie upomina się o ekshumacje ofiar Zbrodni Wołyńskiej w rozmowach ze stroną ukraińską. To był jeden z tematów spotkania z prezydentem Ukrainy Wołodymyrem Zełenskim podczas jego wizyty w Warszawie, w grudniu ubiegłego roku – mówi Interii rzecznik prezydenta Rafał Leśkiewicz.

– Warto podkreślić, że w składach obu delegacji towarzyszących spotkaniu prezydentów byli szefowie polskiego i ukraińskiego IPN-u. Liczymy, że zgodnie z deklaracją prezydenta Zełenskiego wnioski o rozpoczęcie prac poszukiwawczych i ekshumacyjnych będą rozpatrzone. Działania podejmuje Instytut Pamięci Narodowej, składając kolejne wnioski. Bo to polski IPN jest ustawowo umocowany do podejmowania prac poszukiwawczych i ekshumacyjnych – podkreśla dalej rzecznik.

Dopytujemy o wyrażoną w liście prośbę o patronat. – To jest oczywiste, że prezydent Karol Nawrocki wspiera wszelkie działania związane z poszukiwaniem i ekshumacją Polaków zamordowanych przez ukraińskich nacjonalistów na Wołyniu. Robił to także jako Prezes Instytutu Pamięci Narodowej. Między innymi w 2023 roku w 80. rocznicę Zbrodni Wołyńskiej był na Ukrainie, gdzie oddał hołd Ofiarom w Kisielinie oraz Ołyce – zaznacza Leśkiewicz.

Zapewnia też, że odpowiedź kancelarii na list będzie gotowa do końca lutego. Tymczasem w rozmowie z przedstawicielami rodzin wołyńskich słychać wyraźne zniecierpliwienie. Szczególnie, że spotkanie z przedstawicieli stowarzyszenia i doradców prezydenta ws. listu odbyło się kilka tygodni temu – 9 grudnia.

– Jest oburzenie, bo prezydent ma czas spotykać się z Dodą, z celebrytami, a rodziny wołyńskie poczuły się urażone. Poczuły, że są mniej ważnym elementem – mówi nam osoba koordynująca proces i wnioski o ekshumacje po stronie polskiej, która prosi o zachowanie anonimowości. Nawrocki z popularną piosenkarką spotkał się 3 lutego, w sprawie ochrony praw zwierząt.

Zdaniem naszego rozmówcy po stronie prezydenta jest też niechęć do współpracy ze Stowarzyszeniem Polsko-Ukraińskie Pojednanie ze względów politycznych.

– Prezydent chce zgarnąć jak najwięcej głosów środowiska Konfederacji, tej skrajnej części – braunowców, którzy z kolei cały czas uderzają w pojednanie polsko-ukraińskie. Problem polega na tym, że jeśli prezydent pokaże się ze stowarzyszeniem, to Wołyń przestaje mieć znaczenie dla skrajnych środowisk po prawej stronie. Bo pojawia się słowo „pojednanie” i to się im nie podoba – ocenia rozmówca Interii. – To nie jest szacunek do rodzin. To wykorzystywanie politycznie – mówi dalej.

Zapytaliśmy o te argumenty rzecznika prezydenta. – Przede wszystkim konsekwentnie upominamy się o ofiary zbrodni nacjonalistów ukraińskich z UPA. Po latach impasu czas na konkretne działania ze strony władz Ukrainy. Warto też dodać, że w polskim Sejmie czeka na rozpatrzenie prezydencki projekt ustawy w sprawie penalizacji banderyzmu. Oczywistym jest, że ofiary Zbrodni Wołyńskiej należy godnie upamiętnić. Nie można przy tym tolerować w polskiej przestrzeni publicznej symboliki jednoznacznie kojarzącej się z masowymi mordami dokonywanymi na Polakach – wskazuje w autoryzowanej odpowiedzi Rafał Leśkiewicz.

Sprawa pojednania ma jeszcze jeden wątek. Do listu dla Nawrockiego stowarzyszenie dołączyło załącznik. Jak dowiedziała się Interia, dodatkowy dokument powstał w wyniku nieoficjalnej prośby kancelarii prezydenta Ukrainy.

Załącznik został przygotowany przez Stowarzyszenie Polsko-Ukraińskie Pojednanie i zawiera listę działań społecznych oraz medialnych na 2026 rok, które w założeniu mają służyć nie tylko sprawie ekshumacji, ale również ogólnej poprawie relacji polsko-ukraińskich.

Wśród nich są wystąpienia medialne, kolejny zgody na ekshumacje, programy polsko-ukraińskich uroczystości. Jest tam również pomysł spotkania i wspólnej modlitwy obu prezydentów w miejscu ekshumacji w połowie roku.

O załącznik i zawarte w nim propozycje pytamy rzecznika Karola Nawrockiego.

– W Polsce instytucjonalnie za te działania odpowiada Instytut Pamięci Narodowej, który realizuje swoje ustawowe obowiązki we współpracy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Prezydent udrażnia kanały dyplomatyczne na najwyższym szczeblu, by doprowadzić do rozpoczęcia prac. Po to między innymi spotkał się z prezydentem Zełenskim – odpowiada Leśkiewicz.

Dopytujemy o wątek spotkania obu prezydentów na terenie Ukrainy.

– To są decyzje polityczne. Najpierw musimy mieć konkrety związane z wydaniem zgód na prace poszukiwawcze i ekshumacyjne – podkreśla rzecznik.

Chcesz porozmawiać z autorem? Napisz na jakub.krzywiecki@firma.interia.pl