Wbrew pozorom, dodatkowe emerytury mają w Polsce bardzo krótką historię. Trzynastka została wprowadzona w 2019 roku jako jednorazowe świadczenie w ramach programu „Emerytura +”. Zaledwie od 2020 roku jest świadczeniem stałym.
Czternastą emeryturę wprowadzono w 2021 roku z myślą o wsparciu seniorów z niższymi świadczeniami. Początkowo była zapowiadana jako jednorazowe świadczenie, ale w 2023 roku „czternastkę” również wprowadzono na stałe do polskiego systemu emerytalnego. „Czternastka” budzi jednak więcej kontrowersji niż „trzynastka”, ponieważ nie jest świadczeniem w pełnej wysokości dla wszystkich – od pewnego progu dochodowego obowiązuje zasada „złotówka za złotówkę”, a świadczenia poniżej 50 zł w ogóle nie są wypłacane.
Dodatkowe świadczenia były kluczowym elementem wyborczych obietnic Prawa i Sprawiedliwości (PiS), realizowanym w celu zyskania poparcia najstarszych wyborców. Miały pomóc pokryć podstawowe wydatki, takie jak leki, rachunki czy żywność, szczególnie osobom o niższych dochodach. Czy właśnie tak są wydawane?
Seniorzy potrafią policzyć korzyści z trzymastki czternastki
Emeryci to nie jest jednolita grupa. 7,5 mln osób pobierających emerytalne świadczenie z ZUS nie zawsze ma takie samo spojrzenie na – wydawałoby się – jednoznacznie korzystną sprawę. Część emerytów kręci nosem na „trzynastkę” i „czternastkę” – wolałaby wyższą waloryzację zasadniczej emerytury niż dodatkowe, jednorazowe świadczenia. Inni wręcz rezygnują z dodatkowych pieniędzy, bo bardziej im się opłaca korzystać z ulgi podatkowej (np. PIT-0).
Dodatkowe wypłaty są postrzegane przez większość seniorów jako realna pomoc w pokryciu wydatków. Połowa badanych emerytów ocenia te dwa świadczenia pozytywnie, choć co trzeci senior wyraża niezadowolenie. Co ciekawe, częściej o „trzynastkach” i „czternastkach” dobrze mówią kobiety (54 proc.) niż mężczyźni (44 proc.).
— Jako ekonomista muszę powiedzieć, że trzynastki i czternastki nie są rozwiązaniem systemowym. Jednak jako emerytka powiem, że stały się stałą i wyczekiwaną wypłatą. Seniorzy już planują, na co wydadzą wiosenne świadczenie, a czternastka to też duże wsparcie dla osób z chudszymi portfelami — wyjaśniała na łamach Faktu dr Elżbieta Ostrowska prezes Polskiego Związku Emerytów i Rencistów.
Na co idą dodatkowe pieniądze z ZUS?
Z raportu Senior 2025 przygotowanego przez Fakt wynika, że w przypadku „trzynastek”, 28 proc. badanych odpowiedziało, że przeznaczy te pieniądze na wyjazd. Tym tłumaczyć można nowy trend: dane z lat 2022–2025 wskazują na wyraźny trend aktywności turystycznej wśród seniorów. Chodzi o aktywne zwiedzanie, a nie tylko o wyjazd do sanantorium.
Co piąty senior zamierza wydać dodatkowe pieniądze na leki. Z rządowych analiz wynika, że co trzeci emeryt wydaje miesięcznie 151–300 zł, a blisko 30 proc. ponosi koszty w przedziale 301–500 zł. Mimo funkcjonowania programu darmowych leków (65+ i 75+), wysokie ceny leków nierefundowanych stanowią duże obciążenie seniorskiego budżetu, a co czwarty senior wydaje na nie ponad 500 zł.
26 proc. wskazuje jednak, że te pieniądze na inne cele zostaną przeznaczone, np. na dentystę, zakup nowych okularów, opłaty samochodowe.
Dodatkowe wypłaty świadczeń emeryci chcą przeznaczyć najczęściej na zakup opału lub pokrycie rachunków za ogrzewanie (16 proc.), na „czarną godzinę” i oszczędzanie (12 proc.), a na życie, czyli jedzenie, bieżące zakupy — 12 proc. 7 proc. badanych chce w ten sposób spłacić swoje zobowiązania. Nieco mniej, bo 6 proc. chce tymi pieniędzmi wesprzeć wnuki i prawnuki. 5 proc. przeznaczy je po prostu na opłacenie rachunków.
Czternastki z kolei częściej przeznaczane są na leki (13 proc.), wyjazdy (11 proc.) czy zakup nowego ubrania (8 proc.).
