Jeden z najszybszych chrząszczy jest jak wiatr. Nie po to, by uciec

Pustynia Namib – jedna z najstarszych pustyń na świecie – rozgrzewa się do nieprawdopodobnych temperatur. Tu w słońcu może być chwilami nawet ponad 80 stopni Celsjusza, to piekarnik. Nawet jeżeli gdzieś znajdzie się kawałek cienia, to i w cieniu temperatura może przekroczyć 40 stopni. Jest bardzo gorąco.

Przez rozpalony piasek biegnie jaszczurka. Zasuwa szybko, ledwo dotyka stopami rozgrzanego piasku. Ściga czarnego chrząszcza, który umyka przez wydmy. Wydaje się, że mały owad nie ma żadnych szans z drapieżnikiem; nie sposób, by był dość szybki, aby mu uciec. To jednak Onymacris plana, chrząszcz wyjątkowo, gdyż należy do najszybszych bezkręgowców na świecie.

Trudno oszacować prędkość tego zwierzęcia, bo trzeba by ją mierzyć relatywnie do wielkości owada. W liczbach bezwzględnych to ponad metr na sekundę, gdzie chrząszcz ma ledwo centymetr albo półtora. Przełóżmy to teraz odpowiednio na rozmiary i szybkość jaszczurki albo człowieka.

Rozgrzana pustynia jest pełna chrząszczy

Onymacris plana jest jednym z aż 200 gatunków chrząszczy mieszkających na rozpalonej pustyni Namib. Wydawać by się mogło, że na tym mało gościnnym pustkowiu nie ma prawa istnieć tak bogate życie. A jednak istnieje i wiele zwierząt przystosowało się do tych ekstremalnych warunków. Ten nieduży, czarny owad należy do rodziny chrząszczy o mało politycznej nazwie czarnuchowate. Czarnuchy, zwane też mącznikami mieszkają także w Polsce. Na całym świecie to 20 tys. gatunków, w tym wiele synantropijnych i wiele przystosowanych do życia w trudnych warunkach.

Inaczej mówiąc, ten szalony i szybki chrząszcz z Namibii to krewny np. naszego mącznika młynarka, pożerającego w spiżarniach mąkę, otręby czy płatki.

Wydawać by się mogło, że przyczyny, dla których Onymacris plana tak szybko biega po piasku są oczywiste. Po pierwsze: umyka drapieżnikom. Innego wyjścia nie ma, bo na pustyni jest na widoku. Po drugie: być może tak jak jaszczurki biega szybko, by ograniczyć kontakt odnóży z gorącym podłożem i przez to oparzenia. Badania i obserwacje wskazują jednak na to, że powód, dla którego chrząszcz rozpędza się do tak dużych szybkości jest jeszcze inny i bardzo zaskakujący.

Otóż on w ten sposób… się chłodzi. To brzmi niedorzecznie, gdyż bieganie teoretycznie powinno właśnie rozgrzać ciało od wysiłku. Nie w jego jednak wypadku.

Szybki bieg schłądza organizm. To ewenement

Wygląda na to, że to pierwsze zwierzę lądowe posiadające taką zdolność chłodzenia ciała podczas wysiłku takiego jak bieg. I pierwsze, u którego stwierdzono taką właściwość. „Journal of Experimental; Biology” donosi jednak, że badania wskazują jednoznacznie, iż ciało afrykańskiego chrząszcza działa inaczej niż ciała innych zwierząt. Naukowcy zmierzyli to za pomocą termometru umieszczonego w cienkiej igle wprowadzanej do ciała owada bez wyrządzania mu krzywdy i tak, aby mógł funkcjonować z miernikiem tak, jak funkcjonuje zazwyczaj. Entomologowie badali chrząszcze, które właśnie zakończyły bieg oraz te, które odpoczywały przez ten sam czas w cieniu. Chrząszcze po biegu bynajmniej nie miały wyższej temperatury ciała niż te schłodzone. To absolutny ewenement. Jakby tego było mało, okazuje się, że bardzo szybki bieg pozwala zużyć zwierzęciu mniej tlenu niż wolniejszy.

Ich system chłodzenia pozwala im poruszać się w pełni dnia, w pełni słońca, w ekstremalnie wysokich temperaturach, które ugotowałyby inne organizmy, Dzięki temu chrząszcze mogą żerować i przemieszczać się wtedy, gdy inni mieszkańcy pustyni odpoczywają. Unikają ataków drapieżników, znajdują pożywienie, które niesie wiatr, zanim zostanie ono przykryte piaskiem. Wreszcie samce mogą spędzać więcej czasu na poszukiwaniu partnerek. To jedno z najlepszych sposobów na przetrwanie na pustyni, jakie wymyślił jakikolwiek żywy organizm.

Nie trzeba też dodawać, że ten system chłodzenia może być bezcenny dla ludzi, o ile nauczą się oni naśladować technologię owada.