W polskich lasach zaczęły się popisy. Strażnicy pokazali nagranie

Cietrzew ma wysokie wymagania siedliskowe i przez zanik odpowiednich miejsc wymiera. „Już sama obecność człowieka może powodować płoszenie tych ptaków, prowadzić do zaniku toków, a w konsekwencji zagrażać sukcesowi lęgowemu i wychowaniu kolejnych pokoleń” – podaje KPN, w którym właśnie odbywają się toki. Dlatego też okresowo zamykane są niektóre szlaki turystyczne.

Toki to zachowanie lęgowe charakterystyczne dla różnych gatunków ptaków. Służy tworzeniu par dla celów rozrodczych, ale proces obejmuje rozmaite aktywności. Wiele gatunków ptaków przybiera specjalne szaty godowe wspierające starania o partnerkę, ale służące również jako ostrzeżenie dla rywali.

Taniec godowy wykonywany podczas toków ma za zadanie zachęcić samice i odstraszyć konkurencyjne samce. Początkowe gesty ptaków mają charakter groźby, a potem łagodnieją i służą do okazywania uległości.

Toki samców cietrzewi często odbywają się przed świtem. Trwają od końca marca do połowy maja. W tym czasie na torfowiskach, polach, lub łąkach, w zależności od liczebności populacji na danym obszarze, zbiera się od dwóch, do kilku lub nawet kilkunastu kogutów.

Sytuacja podczas toków może zmieniać się bardzo dynamicznie, a w powietrzu czuć zew natury. Ptaki rywalizują, biegają szybko po ziemi i wydają głośne okrzyki. Cietrzew potrzebuje do zasiedlenia lasów iglastych, mieszanych i czysto liściastych, zbiorowisk przecinających łąki, jak też torfowiska i poręby, ale toki odbywa na terenach otwartych, tu też ptaki zbierają część swego pokarmu – owoce, pędy, liście i inne rośliny.

Samce podczas toków rozkładają wachlarzowato ogon, unosząc go prostopadle do ziemi, opuszczają skrzydła, wyciągają poziomo szyję i stroszą pióra. Przez to wydają się dużo większe i potężniejsze niż są w rzeczywistości. Podskakują wysoko, podfruwają i wzlatują, są w tym procesie pobudzone i bardzo ruchliwe.

Próbują w ten sposób przestraszyć rywali, ale i zaimponować samicom. Kury zazwyczaj o wschodzie słońca przylatują na tokowiska, przyglądając się walczącym samcom. Ich przylot wywołuje u kogutów dużą ekscytację i przez obecność samic w czasie potyczek dochodzić może do wzajemnego wyrywania sobie piór. Po tym chaosie następują długie modulowane odgłosy – tzw. bełkotanie i czuszykanie.

Po zwycięstwie najsilniejszego samca, kogut łączy się z samicą, co otwiera drogę do zachowania ciągłości i przetrwania gatunku. Cietrzew wyprowadza tylko jeden lęg w roku. Samica znosi od 6 do 14 żółto-rdzawych jaj, które są wysiadywane są przez 23-28 dni tylko przez nią.

Populacja cietrzewi, zwłaszcza w Europie Zachodniej i Środkowej, przez ostatnie dekady znacznie spadła. Charakterystyczne ptaki znikają w dużej mierze przez działalność człowieka. Chodzi głównie o przekształcanie terenów, gdzie dotąd cietrzewie mieszkały.

Do końca XIX w. cietrzewie można było spotkać powszechnie na terenie Polski. W pierwszej połowie XX w. populacja wynosiła nawet kilkadziesiąt tysięcy osobników. W 2018 r. zostało 200-300 samców gotowych do rozmnażania. W naszym kraju trwają wysiłki mające na celu reintrodukcję, czyli przywrócenie gatunku w wybranych regionach.