Dinozaury żyły inaczej niż myślimy. Wciąż popełniamy ten błąd

Dinozaury wychowywały potomstwo inaczej niż ssaki, opierając się na składaniu licznych jaj i ograniczonej opiece nad młodymi.
Duże różnice w rozmiarach i sposobie życia młodych oraz dorosłych dinozaurów wpływały na organizację mezozoicznych ekosystemów.
Badania sugerują, że funkcjonalna różnorodność dinozaurów przewyższała współczesne ssaki, co czyniło świat mezozoiku bardziej złożonym.
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu

Nowe dane na temat szerszego spojrzenia na życie dinozaurów przytacza „Italian Journal of Geosciences”. Są to badania związane głównie z wychowywaniem młodych i opieką nad nimi, a także tym, jaką rolę odgrywały w życiu dorosłych osobników dinozaurów.

Wiemy bowiem, że to, co łączy dinozaury z gadami czy ptakami to m.in. składanie jaj i wylęg piskląt w gniazdach. Jaja dinozaurów są znajdowane od `1859 r., gdy w południowej Francji udało się odnaleźć pierwsze skamieniałe skorupy. Takich znalezisk jest sporo, więc nie ma wątpliwości, że dinozaury składały jaja i budowały gniazda. Mało tego, wiemy że niektóre z nich opiekowały się swymi młodymi np. majazaury, których kolonie lęgowe odnaleziono w Stanach Zjednoczonych w 1978 r.

Opieka nad młodymi nadal stanowi jednak pewną zagadkę w badaniu dinozaurów. Nie wiemy dokładnie jak wyglądała. Jasne jest tylko, że pisklęta dinozaurów lęgły się z zaskakująco małych – jak na największych przedstawicieli tej grupy – jaj, w związku z czym bardzo szybko rosły i osiągały dorosłość oraz rozmiary dorosłych osobników. To już może sugerować, że nie miały wyjścia, o ile chciały przeżyć i nie zakończyć życia przed dorosłością.

Dinozaury traktowały dzieci inaczej niż ssaki czy ptaki

A właśnie ta opieka nad młodymi wiele zmienia, bowiem była w wypadku dinozaurów zupełnie inna niż w przypadku ssaków, nawet największych. Ssaki nie tylko rozwinęły ewolucyjnie możliwość ciąży i rozwoju embrionów wewnątrz własnych ciała zamiast składania jaj (z wyjątkiem stekowców), to na dodatek rozwinęły też złożone schematy opieki nad potomstwem. To ma im gwarantować sukces reprodukcyjny, a zatem sukces ewolucyjny. To sprawia, że na wielkie dinozaury patrzymy podobnie jak na wielkie współczesne ssaki.

Majazaura to dinozaur kaczodzioby, który na pewno budował kolonie lęgoweviktor66613123RF/PICSEL

Tymczasem w opisie badań przeprowadzonych przez naukowców z Uniwersytetu Maryland w USA czytamy: „Dinozaury mezozoiczne i ssaki kenozoiczne są często uważane za równoważne ekologicznie, ponieważ obejmowały większość średnich i dużych kręgowców lądowych swoich epok. Jedną z najistotniejszych różnic między nimi jest sposób rozrodu. W wypadku dinozaurów to jajorodność i duża wielkość lęgu niezależnie od wielkości ciała osobnika dorosłego”.

Inaczej mówiąc, dinozaury składające jaja nie musiały zwracać uwagi na to, ile młodych wydają na świat. Ssaki muszą, gdyż embriony i następnie płody muszą pomieścić we wnętrzu swego ciała. Dlatego w wypadku ssaków wielkość miotu maleje wraz z wielkością ciała osobnika dorosłego. Im większy ssak, tym mniej młodych wydaje na świat – u gryzoni to kilkanaście, a u słoni czy wielorybów na świat przychodzi jeden noworodek. To sprawia, że duże ssaki rozmnażają się wolniej, a zatem opieka nad młodymi jest u nich uzasadniona. Zwiększa prawdopodobieństwo, że gatunek przetrwa.

Duże dinozaury mogły znosić mnóstwo jaj i nie przejmować się aż tak bardzo pisklętami. Ten sposób rozmnażania nie wymuszał na nich opieki, tracenia na nią czasu i energii. A to bardzo wiele zmienia.

Kolorowa ilustracja dinozaura z wyeksponowanymi, pomarańczowymi kolcami na grzbiecie na tle czarnej ściany, na pierwszym planie niewielki stolik z modelem szkieletu.

Młode zauropody nie były takie jak osobniki dorosłe. Bardzo się różniłyAnadoluGetty Images

Duże różnice wielkości dorosłych i młodych dinozaurów

Naukowcy zbadali wpływ tych różnic w sposobie rozmnażania w odniesieniu do rozkładu wielkości i bogactwa gatunkowego w ekosystemach kopalnych. Listy gatunków i szacunkowe wielkości ciała osobników dorosłych jurajskich i kredowych dinozaurów porównano do podobnych szacunków u ssaków kenozoiku. Badania uwzględniły wielkość piskląt dinozaurów oszacowano na podstawie znanych rozmiarów jaj i wielkość noworodków dawnych, wymarłych wielkich ssaków oszacowano na podstawie rozmiarów współczesnych krewnych. Wyniki wskazały na przesunięcie średniej wielkości ciała u dinozaurów z uwagi na znacznie mniejsze rozmiary młodych dinozaurów. Tu dysproporcje były ogromne. Dorosłe dinozaury bardzo znacząco różniły się rozmiarami od piskląt.

Dowody na długoterminową opiekę rodzicielską u dinozaurów są bardzo skąpe. Mogła nie występować powszechnie, a młode dinozaury radziły sobie same i niekoniecznie tworzyły ścisłe więzy z rodzicami. Na pewno nie we wszystkich przypadkach. Bardziej to przypomina podejście gadów, u których opieka rodzicielska (np. u niektórych krokodyli) nie jest taka częsta. Wiele gadzich rodziców zostawia młode w przygotowanych gniazdach np. w piasku, jamach ziemnych czy kopcach gnijących roślin wydzielających ciepło. Gady nie wysiadują jaj jak ptaki i nie opiekują się pisklętami jak ptaki. Rodzice ptaków są mocno uwiązani z powodu opieki, nie oddalają się zbytnio od gniazd. Ssaki opracowały zupełnie inny system takiej opieki.

Krajobraz prehistoryczny z dinozaurami w pobliżu wodopoju, kilka dużych dinozaurów spaceruje i opiekuje się jajami, w otoczeniu bujnej roślinności oraz widocznymi gniazdami z jajami na pierwszym planie, w tle widać wzgórza i błękitne niebo.

Tytanozaury składały jaja wielkości grejpfrutówCHRISTIAN JEGOUEast News

Paleontolog Thomas R. Holtz Jr. z Uniwersytetu Maryland, który – jak mówi – przed dwadzieścia lat badał miejsce dinozaurów w mezozoicznych ekosystemach – mówi, że sposób, w jaki zwierzęta wychowują swoje potomstwo, ma wpływ na otaczający je ekosystem i różnorodność ekologiczną. „Młode ssaki pozostają pod intensywną opieką matki, aż osiągną niemal pełną dojrzałość. Potomstwo ssaków odgrywa zasadniczo tę samą rolę ekologiczną co ich rodzice – spożywa to samo pożywienie i wchodzi w interakcje z tym samym środowiskiem” – uważa. Natomiast w wypadku dinozaurów było inaczej. Różnice wielkości i sposobu życia dorosłych zwierząt i ich młodych były tak ogromne, że mogły się one zachowywać czasowo niemal jak odrębne gatunki. Zajmowały inne nisze pokarmowe, inne przestrzenie i środowiska, inaczej polowały, jadły i żyły. Młode zauropody sięgały np. po inną i gdzie indziej rosnącą roślinność niż rodzice. Stanowiły alternatywę, a nie jedność.

Ssaki to rodzice zdecydowanie nadopiekuńczy

Nawet jeżeli dinozaury przejawiały jakąś formę opieki nad młodymi, to nie taką jak u ssaków. Amerykańscy badacze nazwali nawet rodziców ssaków „nadopiekuńczymi”, które zajmują się młodymi bardzo długo, gdy też są już sporej wielkości. Dinozaury z całą pewnością tak nie robiły, co sprawiało, że w ich czasach ekosystemy budowane były inaczej niż w erze ssaków. „Dinozaury były raczej jak matki i ojcowie, które wieszają dzieciom klucz na szyi, a nie robią za nie wszystko” – powiedział obrazowo Thomas Holtz.

Duże lęgi swobodnie i samodzielnie żyjących piskląt dinozaurów sprawiały, że ekosystemy zapełniały się sporą liczbą niedużych, niedojrzałych dinozaurów, co tworzyło zupełnie nowe warunki środowiskowe w mezozoiku. Konsekwencje ekologiczne były ogromne – mówią naukowcy. A Thomas Holtz uzasadnia: „Jeśli jednak potraktujemy młode dinozaury jako w praktyce osobniki stanowiące funkcjonalnie niemal odrębne gatunki niż rodzice i żyjące inaczej niż rodzice aż do dorosłości, następnie przeliczymy to wszystko i przełożymy na ekosystem, okaże się, że całkowita liczba gatunków funkcjonalnych w tych zbiorowiskach kopalnych dinozaurów jest średnio większa od tej, którą obserwujemy w przypadku ssaków”. A świat mezozoiku był znacznie bogatszy z tego punktu widzenia. Miał inne łańcuchy pokarmowe i inne zależności, a dinozaury nie wolno z tego powodu traktować jaklo ścisłych odpowiedników ssaków, ptaków czy gadów.