Jerzyki wracają do Polski z Afryki. To oficjalny koniec zimy

W locie jerzyki są podobne do jaskółek przez kształt skrzydeł i sposób poruszania się, ale wracają z migracji później niż jaskółki.
Jerzyki przylatują do Polski najczęściej w maju, podczas gdy jaskółki pojawiają się już w kwietniu; przyloty jerzyków mogą być opóźnione nawet do czerwca.
Pod względem pokrewieństwa jerzyki są bliższe kolibrom niż jaskółkom, a polski pobyt jerzyków trwa krótko, bo ptaki po odchowaniu młodych w sierpniu lecą z powrotem do Afryki.
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu

To dobry sposób, aby nie zrobić błędu ortograficznego i zapamiętać, że nazwę „jerzyk” jako ptaka piszemy przez „rz”. Jeżyk przez „ż” to mały jeż, natomiast ptak zapisany przez „rz” nawiązuje do imienia Jerzy.

Przed laty bowiem jerzyki przylatywały z afrykańskiej migracji na św. Jerzego, czyli 23 kwietnia. To i tak później niż jaskółki, które niekiedy zjawiają się w gniazdach dwa tygodnie wcześniej, ale dzisiaj przylot jerzyków na św. Jerzego jest dotrzymywany przez ptaki coraz rzadziej. A jeżeli już, to 23 kwietnia w Polsce jest już tylko pewna ich grupa, a główna fala zjawia się później. Najczęściej w pierwszej połowie maja, tak jak teraz.

Mieliśmy w ostatniej dekadzie jednak takie sezony, gdy jerzyki zwlekały z powrotem aż do pierwszych dni czerwca i sprawiały wręcz, że ornitologowie zaczynali się niepokoić. W wypadku jerzyków nie mamy bowiem tak dokładnych danych i urządzeń monitujących jak np. u bocianów białych.

Jerzyk jest mistrzem lotu poziomego i szybkości

Na jerzyka czeka wiele niebezpieczeństw. Może wpaść na linie energetyczne, zostać upolowany przez drapieżnika, aczkolwiek jest to ptak relatywnie dobrze zabezpieczony przez naturę.

Lata szybko i wysoko. W locie poziomym jest najszybszym z ptaków i rozpędza się do 160 km/h. To jednak jedynie domniemanie, bowiem najwyższa prędkość, która została naukowo zmierzona przez Uniwersytet w Lund w Szwecji to 111,6 km/h w 2010 r.

Zapewne nie jest to maksimum możliwości jerzyka, ale maksimum tego, co udało się potwierdzić. To pokazuje też, jak trudne jest badanie tych ptaków.

Jerzyki długo czekają na powrót do Europy z Afrykiavslt123RF/PICSEL

Jerzyki są mistrzami lotu. Potrafią w locie jeść, spać, kopulować i gdy nie muszą, nie lądują. Kiedyś uważano, że nie ląduje nigdy, ale to nieprawda. Może się jednak okazać, że gdy spadnie na ziemię, będzie miał kłopot ze startem i dopadną go sroki czy koty.

W linii prostej ptaki te umkną wielu drapieżnikom, w zasadzie tylko kobuz im zagraża. Pisaliśmy niedawno w Zielonej Interii, że on jako jeden z nielicznych potrafi schwytać jerzyki. Gatunek potrafi wzbijać się nawet na 3 tys. metrów, a na takiej wysokości niewiele mu zagraża, aczkolwiek tak wysoko nie ma też zbyt wiele tlenu.

Jerzyki i jaskółki niewiele mają z sobą wspólnego

Pod względem mistrzostwa lotu jerzyki znacznie górują nad jaskółkami, do których są nieco podobne, aczkolwiek w ogóle nie są z nimi spokrewnione. Niewiele mają ze sobą wspólnego poza kształtem ciała i łapaniem owadów w locie. Przy czym jaskółki osiągają zdecydowanie wolniejsze prędkości niż jerzyki, maksymalnie 90 km/h.

Podobieństwo w wyglądzie to pewna konwergencja. W gruncie rzeczy jerzykom bliżej do… kolibrów. Obie grupy ptaków tworzą rząd krótkonogich. Jaskółki zaś to przekształcone ewolucyjnie na podobny wzór ptaki wróblowe. To duża różnica.

Różni je także powrót z Afryki. Jedna jaskółka wiosny nie czyni, gdyż pierwsze dymówki czy oknówki przylatują w kwietniu, znacznie później niż inne polskie ptaki, takie jak chociażby skowronki.

Jerzyk zwleka do maja, niekiedy i początków czerwca. Może sobie na to pozwolić z racji tego, że leci szybko i każdego dnia pokonuje nawet do 1 tys. kilometrów.

– Jerzyk ponadto wyprowadza jeden lęg w roku i jaja wysiaduje przez prawie trzy tygodnie – zaznacza prof. Piotr Tryjanowski z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. – Natomiast jaskółki mają tych lęgów więcej. Nawet dwa albo trzy.

Młody jerzyk z brązowo-szarą upierzeniem leżący na dużych zielonych liściach.

Nie jest prawda, że jerzyki nigdy nie lądująwhpics123RF/PICSEL

Inna rzecz, że jerzyki lecą niekiedy bardzo daleko, aż do Afryki południowej. Prawdopodobnie unikają w ten sposób suszy i są w stanie znaleźć tam więcej drobnych owadów jak komary, meszki i muchy, którymi się żywią. Szarańcza i chrząszcze, którymi żywią się bociany w Afryce subsaharyjskiej, są im nieprzydatne.

Dla mieszkańców Afryki to ważna wiadomość, bowiem jerzyki wyłapują nawet od kilku do 20 tys. drobnych owadów dziennie, a komary są nosicielami wielu groźnych chorób w Afryce. Po te owady jerzyki wracają też do Polski, ale nade wszystko – wracają na lęgi.

„Jerzyki powracają do tych samych miejsc zamieszkania, z których korzystały w poprzednich latach, dlatego podmiot dokonujący niszczenia siedlisk za zgodą RDOŚ, zobowiązany jest zrekompensować utracone miejsca lęgowe ptaków, montując budki lęgowe na zmodernizowanych budynkach” – przypomina Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska.

Inaczej mówiąc, Polska jest dla jerzyków miejscem dość krótkiego pobytu, gdyż już w sierpniu, po odchowaniu piskląt, znowu polecą one do Afryki. Kilka (bo nie jedna) jaskółek wiosnę czynią, a ich przylot teraz, w maju – o czym informują nas czytelnicy – jest oznaką końca zimowych migracji. Symbolicznym końcem zimy.