To może być jeden z największych problemów XXI w. Chodzi o deszcz

Problem suszy narasta dziś praktycznie na całym świecie. Coraz więcej regionów doświadcza jednocześnie ekstremalnych ulew i długich okresów bez opadów. Wysychają rzeki, spada poziom wód gruntowych, a gleba coraz gorzej zatrzymuje wilgoć. Zmiany klimatyczne sprawiają, że pogoda staje się bardziej gwałtowna i nieprzewidywalna. Naukowcy ostrzegają, że skutki odczują nie tylko rolnicy, ale także miasta, przemysł energetyczny i miliony ludzi uzależnionych od stabilnych zasobów wody.

Naukowcy odkryli nowy mechanizm wysuszania planety

Przez lata amerykańscy badacze koncentrowali się głównie na tym, ile deszczu spada w ciągu roku. Najnowsze badanie opublikowane na łamach magazynu „Nature” pokazuje jednak, że równie ważne jest to, w jaki sposób pada deszcz. Autorzy pracy doszli do wniosku, że coraz bardziej skoncentrowane opady mogą prowadzić do szybszego wysychania lądów, nawet jeśli całkowita ilość opadów nie maleje.

Klimatolodzy analizowali globalne dane satelitarne dotyczące magazynowania wody na lądach, opadów oraz temperatur. Naukowcy sprawdzali, jak zmienia się ilość zatrzymywanej wody w sytuacji, gdy deszcz pojawia się rzadziej, ale za to w postaci gwałtownych i intensywnych ulew.

W praktyce oznacza to zmianę znanego dotąd schematu pogodowego. Zamiast regularnych, umiarkowanych opadów coraz częściej pojawiają się krótkie, bardzo intensywne deszcze rozdzielone długimi okresami suszy. Według badaczy taki model pogody jest szczególnie niebezpieczny dla gleby i zasobów wodnych.

Dlaczego ulewy nie rozwiązują problemu suszy?

Choć może wydawać się, że silne opady powinny poprawiać sytuację hydrologiczną, rzeczywistość wygląda inaczej. Gdy deszcz spada bardzo gwałtownie, ziemia nie nadąża z wchłanianiem wody. Duża część opadu spływa po powierzchni, trafia do rzek i szybko odpływa do mórz lub wyparowuje.

Naukowcy tłumaczą, że gleba najlepiej magazynuje wodę podczas regularnych i umiarkowanych opadów. Tymczasem coraz dłuższe przerwy między deszczami sprawiają, że podłoże staje się suche i twarde. Kiedy później pojawia się ulewa, woda nie wnika głęboko w ziemię. Efekt jest paradoksalny. Mimo intensywnych opadów zasoby wodne nadal maleją.

Badacze wykazali, że wpływ skoncentrowanych opadów na wysuszanie lądów jest niemal równie silny jak wpływ samego wzrostu ilości opadów na poprawę sytuacji wodnej. To oznacza, że nawet regiony notujące większe sumy opadów mogą jednocześnie doświadczać coraz dotkliwszej suszy.

Analiza objęła niemal cały świat

---

Autorzy badania wykorzystali dane z wielu globalnych baz klimatycznych oraz obserwacji satelitarnych. Analizowali zmiany magazynowania wody na wszystkich kontynentach i w różnych strefach klimatycznych. Od terenów pustynnych po najbardziej wilgotne regiony świata.

Do oceny koncentracji opadów zastosowano tzw. współczynnik Giniego, wykorzystywany zwykle w ekonomii do mierzenia nierówności dochodów. W tym przypadku służył on do określenia, czy deszcz rozkłada się równomiernie w ciągu roku, czy też koncentruje się w kilku ekstremalnych epizodach pogodowych.

Wyniki okazały się alarmujące. Naukowcy odkryli, że bardziej skoncentrowane opady prowadzą do spadku ilości wody zatrzymywanej na lądach praktycznie we wszystkich typach klimatu. Szczególnie mocno problem widoczny jest w regionach wilgotnych i gęsto zaludnionych.

---

Wysokie temperatury i susza coraz bardziej dają się we znaki na całym świecie123RF/PICSEL

---

Miliony ludzi mogą odczuć skutki zmian

---

Według prognoz przedstawionych w badaniu dalsze ocieplenie klimatu będzie nasilać zjawisko gwałtownych opadów i wydłużających się okresów bez deszczu. Naukowcy szacują, że przy wzroście temperatury o około 2 stopnie Celsjusza nawet 27 proc. światowej populacji może znaleźć się w strefie wyraźnie pogłębiającej się suszy.

Najbardziej zagrożone mają być obszary już dziś borykające się z problemami wodnymi, ale również regiony, które dotąd uchodziły za względnie bezpieczne. Eksperci wskazują między innymi na części Ameryki Południowej, Azji Południowo-Wschodniej oraz tereny intensywnie wykorzystywane rolniczo.

W praktyce oznacza to większe ryzyko problemów z produkcją żywności, ograniczeń w dostępie do wody pitnej i coraz częstszych konfliktów o zasoby wodne. Susza może również wpływać na energetykę, transport rzeczny oraz funkcjonowanie całych miast.

Zmiany klimatu już dziś wzmacniają ekstremalne zjawiska

---

Naukowcy podkreślają, że obserwowane zmiany nie są wyłącznie prognozą na przyszłość. W wielu miejscach świata skutki koncentracji opadów są już widoczne. Coraz częściej pojawiają się sytuacje, w których po okresach rekordowych ulew następują miesiące wyjątkowo suche.

Podobne wnioski przynoszą również inne badania dotyczące globalnej suszy. W 2025 r. naukowcy opublikowali analizę pokazującą, że wzrost temperatur przyspiesza i pogłębia zjawiska suszowe praktycznie na wszystkich kontynentach.

Eksperci ostrzegają, że świat wchodzi w epokę hydrologicznej niestabilności. Oznacza to, że tradycyjne przewidywanie pogody i planowanie gospodarki wodnej stają się coraz trudniejsze. Dotychczasowe modele oparte jedynie na rocznych sumach opadów mogą już nie wystarczać do oceny realnego ryzyka suszy.

To może być jeden z największych problemów XXI w.

---

Autorzy badania zwracają uwagę, że przyszłość zasobów wodnych zależy nie tylko od ilości deszczu, ale także od jego rytmu i intensywności. To fundamentalna zmiana w myśleniu o kryzysie klimatycznym i gospodarce wodnej.

Jeżeli obecny trend się utrzyma, wiele regionów może stanąć przed koniecznością całkowitej przebudowy systemów retencji wody, rolnictwa i infrastruktury miejskiej. Eksperci podkreślają, że walka z suszą nie będzie już polegała wyłącznie na oszczędzaniu wody, ale także na lepszym zatrzymywaniu opadów tam, gdzie spadają.

Nowe badanie pokazuje, że nawet coraz silniejsze ulewy nie oznaczają końca problemów z wodą. Wręcz przeciwnie, mogą być sygnałem, że globalny kryzys suszy dopiero się rozpędza.