Drapanie się sprawia jednocześnie przyjemność i ból. To błędne koło

Niezależnie jednak od przyczyny świądu lekarze od dawna ostrzegają, że nadmierne drapanie może uszkodzić skórę. Nawet łagodny, ale irytujący świąd może wpędzić nas w błędne koło drapania. Jeśli nie uda się zignorować ukąszenia owada, można doczekać się większego obrzęku i silniejszego swędzenia.

Drapanie ukąszenia nasila stan zapalny i pobudza komórki odpornościowe w skórze, przez co bąbel staje się bardziej zaczerwieniony, opuchnięty i swędzący. Drapanie wydłuża świąd i uszkadza skórę. Drapanie przynosi chwilową ulgę, ale zwykle zwiększa obrzęk, zaczerwienienie i świąd oraz wydłuża gojenie ukąszenia.

Drapanie może mieć jednak właściwości antybakteryjne, co pomaga wyjaśnić, dlaczego drapanie bywa przyjemne.

Nie powinno się drapać bąbla

Dermatolodzy z Uniwersytetu w Pittsburghu badają reakcje odpornościowe zachodzące w skórze. Zajęli się m.in. rodzajem swędzenia zwanym alergicznym kontaktowym zapaleniem skóry (AKZS). Objawy pojawiają się po kontakcie z substancją drażniącą, np. rośliną, kosmetykiem, materiałem lub metalem.

Badacze postanowili sprawdzić, jak drapanie wpływa na późniejszy obrzęk i podrażnienie. Do eksperymentu wykorzystali myszy, którym zaaplikowano drażniącą maść.

Myszy, którym nie założono ochronnych kołnierzy uniemożliwiających drapanie zmian, drapały się, a do miejsca podrażnienia napływały komórki odpornościowe odpowiedzialne za stan zapalny, co zwiększało obrzęk. Zwierzęta, którym założono ochronne kołnierze, nie mogły się drapać i miały znacznie mniejszy obrzęk oraz mniej komórek zapalnych.

Wyniki pokrywają się z doświadczeniami ludzi – drapanie naprawdę może pogorszyć sytuację. Jeśli zignorujesz ukąszenie komara, świąd u większości osób mija po pięciu-dziesięciu minutach. Jeśli jednak zaczniesz się drapać, ślad po ukąszeniu będzie coraz bardziej zaczerwieniony i swędzący.

Gdy komórki tuczne zostają aktywowane, uwalniają substancje, które mogą zwalczać zarazki lub toksyny albo – za pośrednictwem histaminy – wywoływać swędzące reakcje alergiczne.

Naukowcy od dawna wiedzą, że to właśnie alergeny aktywują komórki tuczne. Mogą je jednak pobudzać także inne sygnały, w tym ból. A gdy się drapiemy, zwykle robimy to tak długo, aż zacznie boleć.

Komórki nerwowe uwalniają substancję zwaną substancją P, która może aktywować komórki tuczne inną ścieżką niż alergeny. To wyjaśnia, dlaczego drapanie dodatkowo nasila stan zapalny w przypadku swędzących wysypek czy ukąszeń.

Dlaczego lekkie drapanie sprawia przyjemność?

Jeśli dotkniemy gorącego pieca, ból uczy nas, by tego więcej nie robić. Ulga od drapania jest jednak z ewolucyjnego punktu widzenia tzw. pozytywnym wzmocnieniem. W psychologii behawioralnej oznacza ono konsekwencję następującą po zachowaniu, która zwiększa prawdopodobieństwo jego powtórzenia w przyszłości.

Jedna z dawnych teorii mówi, że drapanie może pomagać pozbywać się pasożytów, takich jak pchły czy roztocza. I rzeczywiście, myszy, które poddano kolejnemu eksperymentowi i które mogły się drapać, miały niższy poziom bakterii odpowiedzialnej za powikłania po kontakcie z alergenem.

Ostatecznie jednak drapanie jest szkodliwe, podkreślają dermatolodzy, i powinniśmy go unikać. Leki antyhistaminowe oraz niektóre preparaty mogą zmniejszać swędzenie wywołane przez komórki tuczne. Firmy farmaceutyczne testują również inne podejścia, m.in. blokery MRGPRX2.

Kremy zawierające mentol mogą tymczasowo „oszukać” swędzącą skórę, sprawiając, że odczuwamy chłód zamiast swędzenia. Jeśli jednak się podrapiemy, trudno będzie odwrócić ten proces.