Dinozaury rzadko osiągały małe rozmiary. Powodem były ssaki

Duże gatunki dinozaurów dominowały przez większość ich istnienia, podczas gdy niewielkie formy pojawiały się rzadko.
Naukowcy sugerują, że konkurencja pokarmowa między małymi ssakami a dinozaurami mogła być przyczyną niskiej liczby małych dinozaurów.
Zmiana rozkładu wielkości ciała u pozostałych kręgowców nastąpiła dopiero po wymarciu dinozaurów i rozwoju ptaków.
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie

Ssaki żyły już w erze mezozoicznej, obok dinozaurów. Były niewielkie i nigdy w mezozoiku nie osiągnęły rozmiarów porównywalnych z dinozaurami ani rozmiarów porównywalnych ze ssakami, które rozwinęły się później, w erze kenozoicznej. Największe znane nam ssaki mezozoiku miały rozmiary borsuka.

To wskazuje na to, że nie konkurowały z dinozaurami i żyły w zupełnie innym świecie, a obie grupy nie oddziaływały zbytnio na siebie albo może nawet nie widziały się zupełnie. To jednak nie jest prawda. „Evolution” donosi o badaniach przeprowadzonych m.in. przez naukowców Uniwersytetu Princeton w New Jerse, w których czytamy, że poszczególne grupy kręgowców charakteryzują się zróżnicowanymi rozmiarami ciała. W każdej grupie mamy gatunki małe i duże. Tymczasem wśród dinozaurów spotykamy ogromne rozbieżności w wielkości. Sporo było zwierząt relatywnie dużych, a nawet ogromnych, ale małych i średniej wielkości jest proporcjonalnie o wiele mniej. Przyczyny tego zjawiska pozostają nieznane. Modele sprawności energetycznej ekosystemów dają tylko częściową odpowiedź.

Mahakala to jeden z najmniejszych znanych dinozaurówNobu Tamura Wikimedia Commons

Stephanie Lechki z Uniwersytetu Princeton w New Jersey uważa, że coś tu nie gra. „Na podstawie obserwacji żyjących zwierząt wiemy, że większość grup zwierząt ma przedstawicieli, którzy osiągają bardzo małe rozmiary ciała, i że te małe zwierzęta zazwyczaj dominują w swoich ekosystemach” – powiada cytowana przez Reuters. A zatem małych rozmiarów dinozaury nie powinny być wyjątkami w erze mezozoicznej, ale przeciwnie – powinny dominować jak chociażby u ssaków dominują gryzonie czy u ptaków – wróblowe. Tak jednak nie jest. Małe dinozaury to rzadkość.

Najmniejsze dinozaury nie były takie małe

Do najmniejszych dinozaurów należały Microraptor, a także Fruitadens czy Anchiornis. Ważyły niecały kilogram. Parwikursor był z kolei dinozaurem 2-kilogramowym, a komspognat osiągał wielkość kurczaka. Niewielka była też mahakala z Mongolii czy chiński dinozaur szybujący o wdzięcznej nazwie Yi qi, który mógł ważyć 350 gramów.

Skrzydlate zwierzę z długimi, pióropodobnymi ogonami szybuje w kierunku owada unoszącego się nad pochylonym zboczem porośniętym mchem i grzybami.

Yi qi był niewielkim dinozaurem szybującym z ChinEmily WilloughbyWikimedia Commons

To jednak wyjątki, poza tym nawet te wyjątki nie osiągają tak niewielkich rozmiarów jak najmniejsze ssaki, ptaki czy współczesne gady. Najmniejsze ryjówki, kolibry czy maleńkie gekony ważą po kilka gramów, a nie kilkaset. I są liczne.

Konkurencja ssaków mogła powstrzymać małe dinozaury

Zdaniem naukowców, bezpośrednich dowodów na taką anomalię wśród dinozaurów nie ma, ale można postawić pewne wnioski. Nasuwa się kwestia konkurencji o pokarm i przestrzeń między dinozaurami i ssakami mezozoiku. Nie jest bowiem prawdą, że te dwie grupy zwierząt nie widziały się wzajemnie i nie wpływały na siebie. Przeciwnie, jest prawdopodobne że to właśnie ta konkurencja ukształtowała rozmiary zwierząt. „Prawdopodobnie małe ssaki skutecznie wyparły w konkurencji pokarmowej małe dinozaury, uniemożliwiając im osiągnięcie mniejszych rozmiarów ciała i spokojne życie w takim wymiarze. Podobnie duże dinozaury prawdopodobnie wyparły wczesne ssaki, uniemożliwiając im osiągnięcie dużych rozmiarów ciała” – uważają naukowcy.

W erze mezozoicznej mogliśmy mieć do czynienia z rodzajem klinczu, w którym dinozaury i ssaki skutecznie blokowały się ewolucyjnie. Blokowały też swoje rozmiary. Dlatego dinozaury i ssaki mezozoiczne przeczą matematycznym modelom tworzonym dla ekosystemów. „Braku dinozaurów nieptasich o masie mniejszej niż 300 g nie można wyjaśnić skalowaniem energetycznym, lecz może on wynikać z zewnętrznych czynników ekologicznych. Zmiana w kierunku innego rozkładu wielkości ciała nastąpiła nagle po wymarciu dinozaurów, wraz z rozwojem ptaków i aktywnego lotu. Można to wyjaśnić uwolnieniem ekologicznym” – czytamy w „Evolution”.