Andrzej Poczobut po wyjściu na wolność. „Chcę wrócić na Białoruś”

Andrzej Poczobut był przez ponad pięć lat więziony przez reżim Alaksandra Łukaszenki. Został uwolniony pod koniec kwietnia. W rozmowie na łamach „Gazety Wyborczej” przyznał, że do końca nie wiedział o tym, że wyjdzie na wolność. 

Poczobut twierdzi, że o pierwszej w nocy strażnicy w łagrze, w którym przebywał kazali mu opuścić celę i poinformowali, że zostanie przewieziony do więzienia śledczego w Mińsku. Początkowo myślał, że wywiozą go gdzieś, „że odbędzie się jakaś rozmowa, a w jej wyniku wrócę do celi”.

– A my pojechaliśmy do Puszczy Białowieskiej, do jakiegoś domu wypoczynkowego pod granicą. Czekał tam samochód, po oznaczeniach poznałem, że to KGB. Ludzie wokół niego też mieli zamaskowane twarze – mówi.

– Bez kominiarki był tylko jeden człowiek, wiceszef jakiegoś oddziału. Powiedział mi, że jedziemy na wolność. I że jak będę chciał, zawsze będę mógł z Polski wrócić, strona białoruska jest na to gotowa i się zgadza. A ja do niego, że nigdzie nie jadę, bo mu nie wierzę. Tłumaczę mu, że nie mam nic przeciwko wyjazdowi do Polski, jeżeli będę mógł wrócić do Grodna. Tylko że KGB nie wierzę. U nich konsternacja. W międzyczasie nakarmili mnie, mogłem wziąć prysznic, dali nowe ubranie, zabrali moje łachy – dodaje.

Na miejscu miał pojawić się również „człowiek podający się za pracownika administracji prezydenta Białorusi”. – Przekazał, że sam Aleksander Łukaszenka mu obiecał – a z tym nazwiskiem nie ma przecież żartów – że będę mógł wrócić na Białoruś. Żadnego problemu z tym nie będzie – stwierdził Poczobut.

Sam Poczobut twierdzi, że w 2021 roku był świadomy, że białoruskie służby mogą go niedługo aresztować. – Wiedziałem, że to nieuchronne, gdy usłyszałem wypowiedź Łukaszenki, że Polska chce przyłączyć fragment terytorium Białorusi. Gdy Łukaszenka to ogłosił, pomyślałem, że w całej Białorusi to ja najbardziej pasuję na tego, który chciałby coś odłączyć – stwierdził.

Andrzeja Poczobuta oskarżono o udział w międzynarodowym spisku. – Byłem jego jedynym znanym uczestnikiem, innych nie ustalono – mówi. Miał on również „rozpalać waśnie na tle narodowościowym i religijnym”.

Podczas samego procesu mężczyzna odmówił zeznań. Wygłosił jedynie ostatnie słowa przed wydaniem wyroku i zrobił to po polsku. – Twierdziłem, że jestem niewinny, i obalałem akt oskarżenia punkt po punkcie – wspomina.

Mimo świadomości, że może zostać aresztowany w 2021 roku, Poczobut odmówił wyjazdu z kraju. – Po prostu nie chciałem uciekać. W Białorusi żyją tysiące naszych ludzi, ja z tymi ludźmi jestem. Ja ponoszę za nich odpowiedzialność. Za tych Polaków, których wciągnąłem w działalności Związku Polaków – powiedział.

Andrzej Poczobut w wywiadzie dla „GW” wspominał również swój pobyt w więzieniu. Najpierw przewieziono go do aresztu śledczego MSW w Mińsku tzw. „Wołodarki”. Tam został umieszczony w celi w wydzielonym oddziale, gdzie przebywali więźniowie skazani na karę śmierci. 

Następnie Poczobut został przeniesiony do więzienia w Żodinie, gdzie przeszedł zakażenie koronawirusem. – Bardzo źle to przeszedłem. Choroba to był chyba ten najcięższy okres, były momenty, gdy myślałem, że ten film zbliża się ku końcowi, że wkrótce skończy się ostatni odcinek – wspomina.

Później został on przeniesiony do Grodna na czas trwania procesu, a po skazaniu trafił do łagru o zaostrzonym rygorze w Nowopołocku, gdzie zamknięto go w karcerze. – Betonowe pomieszczenie, śpi się tam na deskach, bez koca, a ziąb jest straszny – tak opisuje karcer Poczobut.

Mimo trudnych warunków Poczobut nie tracił nadziei. Zapytany o to, co podtrzymywało go na duchu odparł: – To, że znałem ludzi, którzy odsiedzieli wyroki wydane przez stalinowskie sądy. Oni dali radę, doczekali wolności. Uznałem, że ja też muszę to wszystko wytrzymać i dać radę. 

Poczobut był pytany m.in. o plany na przyszłość. – Chcę spróbować wrócić na Białoruś. Wszystko zależy od tego, jak to się potoczy na granicy. Wpuszczą tak jak obiecują, czy nie – odpowiedział.

Dopytywany, co zrobi jeśli zostanie ponownie uwięziony, odpowiedział: – To posiedzę. Trudno. Nelson Mandela tyle lat siedział, żołnierze Armii Krajowej siedzieli.

Na argument, że ma rodzinę, córkę i nastoletniego syna rozmówca „GW” odparł, że „każdy ma”. – Ludzie, których spotkałem w łagrach, też mają żony i dzieci. Jarek to już dorosły chłopak, on przecież wszystko rozumie. Jeden nasz kresowy działacz poeta, pytał, dlaczego ta polskość jest taka trudna? No właśnie. Na tej szerokości geograficznej niestety tak jest – stwierdził Poczobut.