Pogoda 
Generał Michał Marciniak, służący w Agencji Uzbrojenia, tę dość oczywistą prawdę przekazał jednak w dość delikatny sposób. Jest oficerem od dekady odpowiedzialnym za odbudowę systemu obrony powietrznej Polski. Najpierw przy okazji programu Wisła, czyli zakupu Patriotów, a następnie i do dzisiaj już właściwie wszystkiego co ma bronić naszego nieba. W sobotę 15 sierpnia wystąpił w programie „Dobry Wieczór Polsko” na antenie Polsat News, odpowiadając na pytania związane z niechcianymi rakietami i dronami rosyjskimi wlatującymi nad nasz kraj.
W pewnym momencie prowadzący Grzegorz Jankowski spytał oficera, czy kiedy śpi w swoim domu w Warszawie, to wojsko chroni go przed zagrożeniem z powietrza. Generał ewidentnie miał problem z odpowiedzią na tak postawione pytanie, starając się, by nie zabrzmiała brutalnie. W końcu stwierdził, że „na dzisiaj nie”, ale w przypadku wojny sytuacja mogłaby się zmienić, w zależności od tego, co kierownictwo państwa uzna za kluczowe do obrony. Oczywistość. Ale z jakiegoś powodu trzy dni później Jankowski wrzucił ten fragment rozmowy na portal „X” z opisem (pisownia oryginalna):
ŻADNE POLSKIE MIASTO NIE JEST CHRONIONE PRZECIWRAKIETOWO
No i się zaczęło. Liczni politycy i komentatorzy, zwłaszcza ci ze strony prawicowej opozycji, uznali to za dowód, jak aktualny rząd źle radzi sobie z obroną kraju. Wypowiedź oficera odczytano jako ujawnienie katastrofy i degrengolady państwa. Były minister obrony z czasów PiS Mariusz Błaszczak zestawił wypowiedź ze swoją akcją z 2023 roku, kiedy na warszawskim Bemowie prezentowano baterię Patriot zanim osiągnęła pełną gotowość bojową w 2025 roku. Miał to być dowód, że za jego rządów Warszawa była zabezpieczona, a sytuacja zdecydowanie lepsza od obecnej.
Ogólnie doszło do zderzenia faktów z niewiedzą oraz złą wolą.
Nie będzie Patriota przy każdym domu
Trzeba sobie uświadomić jedną kwestię:
W przypadku wojny wojsko nie będzie chroniło miast jako takich. Nigdy nie będzie nad całą Polską wielkiej szczelnej kopuły chroniącej przed każdym intruzem. Nawet nad wszystkimi największymi miastami.
Wynika to z podstawowego faktu, że coś takiego byłoby drogie w sposób przekraczający nie tylko możliwości Polski, ale też właściwie wszystkich państw. Do dzisiaj podpisaliśmy umowy na sprzęt przeciwrakietowy i przeciwlotniczy za około 200 miliardów złotych i do końca przyszłej dekady powinniśmy stworzyć z tego bardzo nowoczesny, prawdopodobnie jeden z najlepszych na świecie systemów obrony przestrzeni powietrznej. W praktyce będzie to oznaczać na przykład 8 baterii systemu Patriot (teraz mamy 2). Ich antyrakiety PAC-3MSE są w stanie przechwytywać cele w rodzaju rosyjskich rakiet balistycznych Iskander w promieniu teoretycznie około 30-40 kilometrów od wyrzutni. Te nie muszą stać obok siebie, ale ogólnie mowa o chronieniu przez taką baterię obszaru o promieniu może do 50 kilometrów i to w optymistycznym wariancie. Osiem kółek o takim promieniu na mapie Polski, przy założeniach najpewniej nierealnych w warunkach bojowych, to około 20 procent powierzchni kraju. Gdyby przyjąć częściej spotykane w literaturze bardziej realistyczne wartości, rzędu 35 kilometrów, ta wartość spada poniżej 10 procent. Przy czym ciągle mówimy o 8 nowoczesnych bateriach za dziesiątki miliardów złotych, które uczynią z Polski jednego z największych użytkowników systemów Patriot na świecie.
Prosty wniosek jest taki, że nie ma możliwości obrony całego kraju jednakowo. To odwieczny dylemat polityczno-wojskowy. Dysponując siłami, które są ograniczone możliwościami finansowymi państwa, trzeba wybierać, co będzie bronione priorytetowo. Nie stać nas na obstawienie całego kraju Patriotami, więc musimy wybrać, czego będziemy bronić. I tutaj dochodzimy do kolejnej brutalnej prawdy. Wojsko ma oczywiście za zadanie chronić obywateli, ale Konstytucja mówi jasno, jak ma to robić. Artykuł 26, ustęp 1:
Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej służą ochronie niepodległości państwa i niepodzielności jego terytorium oraz zapewnieniu bezpieczeństwa i nienaruszalności jego granic.
Czyli wojsko ma bronić państwa jako ogółu. Bo państwo jest czymś więcej niż tylko obywatelami. Co więc będzie miało większe znaczenie dla obrony Polski jako ogółu? Działająca rafineria w Płocku, zapewniająca większość paliw wojsku i społeczeństwu albo lotnisko we Wrocławiu, przygotowane do przyjmowania najcięższych samolotów z pomocą od sojuszników, czy osiedla mieszkaniowe? Priorytety z punktu widzenia obrony kraju jako całości są jasne. Po pierwsze wojsko i najwyższe organy decyzyjne mogące nim kierować, po drugie krytyczna infrastruktura umożliwiająca im wykonywanie zadań. Potem można myśleć o ochronie na przykład przemysłu zbrojeniowego, a jeszcze później zwykłej infrastruktury cywilnej, przemysłu czy miast jako takich, choć częściowo będą oczywiście bronione z racji tego, że wiele ważnych obiektów w nich się znajduje.
Wykorzystywanie bezpieczeństwa i armii do politycznych celów to już niestety standard. Pisała o tym na Wyborcza.pl Dorota Roman przy okazji Święta Wojska Polskiego: Dwa miasta, dwie defilady, jeden dzień. W Warszawie prezydent odbiera tradycyjną defiladę lądową, a w Gdyni premier otwiera paradę okrętów wojennych. Zamiast wspólnego świętowania na jednym podium, Polacy będą oglądać w telewizji połączoną transmisję z dwóch różnych światów polskiej polityki. Czy stać nas jeszcze na jeden wspólny moment dumy?
Nie każdy dom będzie celem
Do tego dochodzi druga strona medalu, czyli w co mogą strzelać Rosjanie. Czy rzeczywiście trzeba się bać, że w przypadku wojny rakiety będą masowo spadać na bloki? Tak naprawdę to nie. Pokazuje to dobrze wojna w Ukrainie, choć mogłoby się wydawać inaczej. Owszem, często nadchodzą doniesienia, że kolejny rosyjski atak lotniczy zabił cywilów. I jest to niewątpliwie prawda. Rosjanie regularnie zabijają zwykłych Ukraińców w ich miastach. Czasem na pewno celowo, w ramach działań terrorystycznych, obliczonych na podkopywanie morale ukraińskiego społeczeństwa. Nie jest to jednak główny sposób wykorzystywania ich rakiet i dronów.
Można to prześledzić na przykładzie ataku na Kijów i okolice w nocy z 4 na 5 sierpnia. Wtedy Ukraińcy podawali jeszcze pełne dane na temat użytych przez Rosjan rakiet. Teraz przestali. Wówczas w uderzeniu Rosjanie użyli 24 rakiety balistyczne, z których żadna nie została zestrzelona. Do tego przedarło się co najmniej kilkanaście dronów. Efekt to 17 ofiar i ponad 40 rannych. Gdyby tyle rakiet balistycznych trafiło na chybił trafił w osiedla mieszkalne, to liczba ofiar szłaby w setki. Każdy Iskander ma potencjał, by zniszczyć całkowicie typowy blok. O niczym takim nie informowano. Sami Ukraińcy podawali, że uderzenie było wymierzone głównie w różne magazyny, centra dystrybucyjne i hale produkcyjne. Tak jest regularnie. Podstawowe cele większości rosyjskich ataków są wybierane racjonalnie z wojskowego punktu widzenia. Przemysł zbrojeniowy, logistyka i infrastruktura krytyczna. Co oczywiście nie oznacza, że nie trafiają w bloki i nie niszczą dóbr kultury. Czasem w wyniku błędów w celowaniu, czasem z powodu niedokładności rakiet oraz dronów, kiedy indziej z rozmysłem. Nie należy jednak się kierować w ocenie rzeczywistości jedynie zdjęciami i relacjami publikowanymi przez Ukraińców. Te z oczywistego sposobu skupiają się na ofiarach cywilnych.
Nie oznacza to, że w przypadku teoretycznej wojny Polski z Rosją w ruinach bloków nie ginęliby ludzie. Związane z tym ryzyko byłoby jednak bardzo małe. Dodatkowo zdecydowania większość rakiet i dronów leciałaby tam, gdzie czekają systemy obrony przeciwlotniczej. Ocenę znaczenia danego obiektu dla obrony państwa robią bowiem obie strony. Na bieżąco oceniają, co z długiej listy celów jest warte atakowania, a co nie (bo na przykład akurat magazyn jest pusty albo obstawiony silną obroną). Adekwatnie do tego zmieniają się punkty celowania rakiet i dronów, ale też systemy obrony przeciwlotniczej wędrują po kraju. I jednego dnia pan Jankowski, śpiący w swoim łóżku może być pod parasolem systemu Patriot, a drugiego już nie.
Lepsza prawda niż emocje
Koniec końców trzeba zdać sobie sprawę, że wojsko nigdy nie będzie bronić miast jako takich przed każdą rakietą i dronem. Patrioty nie mają tworzyć kopuły nad osiedlami, bo ani nie ma takiej potrzeby, ani nie byłoby to racjonalne z punktu widzenia obrony państwa. Problem w tym, że politycy (a także niestety część dziennikarzy) nie chcą o niej mówić i wolą narrację przydatną dla ich potrzeb, czyli w tym wypadku wykorzystując strach ludzi i „nakręcając” emocje. Ci po stronie rządu będą zapewniać, że jest bezpiecznie, ci po stronie opozycyjnej że wszyscy jesteśmy zagrożeni i tylko oni uchroniliby nas od katastrofy. Ani jedno, ani drugie nie jest prawdą. Gdzieś pośrodku są oficerowie, tacy jak generał Marciniak, starający się tak dobrać słowa, aby nie powiedzieć zbyt brutalnie prawdy i nie narazić się politykom. Bo ci wolą jej unikać.
Ryzyko dla przeciętnego obywatela, że rosyjska rakieta spadnie mu na dom, jest bardzo niskie. Takie, że nie warto się nim zamartwiać w codziennym życiu. Niestety nie da się go całkowicie wykluczyć. Dlatego najlepszym sposobem na zapewnienie bezpieczeństwa państwa jest odstraszanie. Zbudowanie tak silnego wojska i systemu sojuszy, aby przeciwnik uznał, że nie ma sensu zadzierać. I to jest podstawowy cel naszych zbrojeń.
