Pali w język, ale ratuje wątrobę. Dlaczego warto jeść chrzan?

Skąd bierze się ostry smak chrzanu?
Składniki odżywcze chrzanu. Dlaczego warto jeść go codziennie?
Jak chrzan wpływa na wątrobę i jelita?
Jak wykorzystać chrzan w kuchni?
Kto powinien unikać chrzanu?

Skąd bierze się ostry smak chrzanu?

Chrzan to wieloletnie warzywo korzeniowe, które należy do rodziny krzyżowych – jego bliskimi krewnymi są m.in. gorczyca, brokuły oraz jarmuż. Roślina ta najlepiej rośnie w chłodniejszym klimacie. W Polsce często możemy zobaczyć dziko rosnący chrzan. Co prawda z zewnątrz prezentuje się dość niepozornie. Nad ziemią wyrastają zielone liście, natomiast pod nią skrywa się podłużny, biały korzeń, który ma w sobie mnóstwo wartości odżywczych.

W nienaruszonym stanie korzeń chrzanu prawie nie pachnie. Sytuacja zmienia się, gdy zaczynamy go kroić lub trzeć. Wtedy enzym rozkłada zawarty w roślinie związek (synigrynę), przekształcając go w lotny olejek musztardowy (izotiocyjanian allilu). To właśnie ta substancja odpowiada za charakterystyczny, ostry zapach i pikantny smak, który potrafi czasami wycisnąć łzy z oczu. Z tego powodu warzywo to częściej jest traktowane jako dodatek i zazwyczaj jest przetwarzane, np. konserwowane.

Dodatkowo warto wiedzieć, że chrzan można z łatwością uprawiać w przydomowym ogródku, a można to robić nie tylko dla korzeni. Warzywo to odstrasza także sporo szkodników, w tym m.in. krety.

Składniki odżywcze chrzanu. Dlaczego warto jeść go codziennie?

Chrzan pod chropowatą, jasną skórką kryje mnóstwo witamin i minerałów. Choć rzadko jemy go w dużych ilościach, nawet mała łyżeczka dodana do posiłku potrafi wzbogacić danie o cenne substancje. Jedną z największych zalet chrzanu jest bardzo wysoka zawartość witaminy C (nawet 30 mg w 100 gramach), która wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, bierze udział w produkcji kolagenu oraz chroni komórki przed stresem oksydacyjnym, czyli działa odmładzająco. Oprócz niej w chrzanie znajdziemy potas, wapń, magnez, a także mniejsze ilości żelaza, cynku, fosforu oraz kwasu foliowego.

Jak podaje WebMD w kubku (ok. 130 gramów), świeżego startego chrzanu znajduje się:

150 kcal,
6 g białka,
2 g tłuszczu,
34 g węglowodanów,
9 g cukru,
14 g błonnika,
25 mg sodu.

Przy czym kupując gotowy sos chrzanowy w sklepie, zawsze warto spojrzeć na etykietę. Przetworzone produkty chrzanowe (zwłaszcza te z dodatkiem majonezu czy śmietany) mogą zawierać sporo sodu oraz cukru. Co istotne nadmiar sodu w diecie podnosi ciśnienie krwi. Mając taką możliwość najłatwiej samodzielnie przygotować chrzan do słoiczków, a następnie dodawać do ulubionych potraw.

Chrzan warto posadzić zarówno dla jego właściwości zdrowotnych, jak i odstraszających szkodniki z ogrodu m.in. kretyalexan66123RF/PICSEL

Jak chrzan wpływa na wątrobę i jelita?

Tradycja podawania chrzanu do ciężkich, tłustych potraw mięsnych, wędlin czy jajek podczas Wielkanocy nie była dziełem przypadku. Warzywo to ma dobry wpływ na układ pokarmowy, w szczególności wątrobę. Chrzan wykazuje silne działanie stymulujące ten narząd. Zawarte w nim związki pobudzają produkcję i wydzielanie żółci oraz wspierają pracę woreczka żółciowego. Dzięki temu organizm łatwiej radzi sobie z rozkładaniem tłuszczów, co odciąża wątrobę, przyspiesza metabolizm i minimalizuje ryzyko wystąpienia uczucia „ciężkości” po jedzeniu.

Ponadto intensywny, ostry smak chrzanu natychmiastowo pobudza wydzielanie śliny oraz soków żołądkowych. To uruchamia sporo procesów trawiennych. Dzięki temu pokarm jest szybciej rozkładany i nie zalega w przewodzie pokarmowym. Chrzan skutecznie przeciwdziała procesom fermentacyjnym w jelitach, przynosząc ulgę przy niestrawności i wzdęciach. Co więcej, świeży korzeń dostarcza sporo błonnika, który działa jak naturalna szczotka dla jelit. Dodatkowo, jak podaje Healthline, niektóre badania sugerują, że chrzan może wykazywać działanie ochronne dla przewodu pokarmowego. Zawarte w nim glukozynolany oraz izotiocyjaniany wykazują potencjał w hamowaniu rozwoju komórek nowotworowych m.in. w jelitach i żołądku. Z kolei zawarty w nim olejek (izotiocyjanian allilu) potrafi skutecznie niszczyć bakterie wywołujące zatrucia pokarmowe czy wrzody żołądka, takie jak E. coli, Salmonella czy H. pylori.

Choć układ pokarmowy czerpie z chrzanu najwięcej, to warzywo wspiera organizm na wielu innych polach. Jest on jak naturalny antybiotyk na zatoki. Ostry zapach chrzanu potrafi błyskawicznie przeczyścić drogi oddechowe. Badania wykazują, że związki chrzanu pomagają w zwalczaniu infekcji zatok i zapalenia oskrzeli. Z kolei zawarta w nim synigryna blokuje te części układu odpornościowego, które wywołują stany zapalne w ciele. Ponadto chrzan jest bogaty w przeciwutleniacze, dzięki czemu neutralizuje wolne rodniki oraz chroni komórki przed uszkodzeniami.

Jak wykorzystać chrzan w kuchni?

Chrzan to kulinarny kameleon, choć większość z nas traktuje go jako klasyczny dodatek do mięs. Jak jeszcze można go wykorzystać? Dobrze sprawdzi się jako przyprawa do tłuczonych ziemniaków. Zamiast majonezu w kanapkach można wykorzystać łyżeczkę chrzanu. Poza tym pikantny chrzan świetnie komponuje się z rybami, np. jako dip do pieczonego łososia.

Świeży chrzan można trzeć na surowo, gotować, podsmażać lub grillować. Dobrze współgra z innymi warzywami korzeniowymi, szczególnie z burakami. Co ważne, najwięcej witamin zawiera właśnie świeży chrzan. Gotowe warzywo w słoiku można przechowywać w lodówce do 3 miesięcy. Jeśli ma ono w sobie śmietanę lub majonez, to najlepiej zużyć je w ciągu 3 dni.

Kto powinien unikać chrzanu?

Chrzan z powodu swojej ostrości i lotnych olejków może powodować podrażnienia jamy ustnej, nosa oraz gardła, a w nadmiarze prowadzić do dyskomfortu w żołądku, nadmiernego pocenia się, a nawet wymiotów. Z diety powinny wykluczyć go przede wszystkim osoby cierpiące na zapalne choroby układu pokarmowego, takie jak wrzody żołądka, refluks i zapalenie przełyku, choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz zespół jelita drażliwego (w fazie zaostrzenia).

Ze względu na obecność związków wpływających na tarczycę, chrzanu powinny unikać osoby z niedoczynnością tarczycy. Ponadto, ze względu na intensywne działanie drażniące, nie należy podawać go dzieciom poniżej 4. roku życia. Ostrożność zaleca się również kobietom w ciąży oraz karmiącym piersią.

Źródła: webmd.com, healthline.com