Ptaki zamiast leków. Rozwiązanie działa w Niemczech już od lat

Jednym z najbardziej interesujących europejskich przedsięwzięć tego typu jest niemiecki program „Alle Vögel sind schon da”, co można przetłumaczyć jako „Wszystkie ptaki już są”.

Inicjatywa została uruchomiona jesienią 2017 r. przez bawarską organizację ochrony przyrody Landesbund für Vogel- und Naturschutz (LBV).

Pomysł był prosty, ale i dobrze przemyślany. W domach opieki instalowane były specjalne stacje dokarmiania ptaków, umieszczane w miejscach dobrze widocznych z okien. Seniorzy mogą przez to obserwować odwiedzające je gatunki, poznawać ich zwyczaje, rozpoznawać głosy, a także uczestniczyć w przygotowywaniu i uzupełnianiu karmników.

Program obejmuje również materiały edukacyjne, spotkania z osobami zajmującymi się ptakami oraz szkolenia dla pracowników placówek.

Najważniejsze jest jednak to, że obserwowanie przyrody nie jest jednorazową atrakcją. Miało stać się stałym elementem codziennego życia mieszkańców. Niemiecki projekt postanowił niejako sprowadzić naturę pod okna osób, które nie mogą z łatwością pojechać w góry lub do lasu.

Skala ptasiego przedsięwzięcia jest imponująca

W pierwszym etapie projekt miał charakter pilotażowy. W latach 2017-2021 objął 136 placówek opiekuńczych. W kolejnych latach dołączały następne domy opieki. W 2025 r. program był realizowany już w ponad 400 placówkach opiekuńczych na terenie Bawarii.

W 2026 r. organizacja LBV potwierdziła, że nadal prowadzi nabór i rozwija inicjatywę, obejmując nią również placówki opieki dziennej. Projekt otrzymuje wsparcie finansowe między innymi od niemieckich kas opiekuńczych oraz fundacji Bayerisches Naturerbe. Dzięki temu udział placówek w programie może być bezpłatny.

Niemcy oczywiście nie są jedynym krajem, w którym dostrzeżono terapeutyczny potencjał obserwowania ptaków. W Stanach Zjednoczonych działa podobny program Bird Tales, zapoczątkowany w Connecticut w 2011 r. przez Randy’ego Griffina, specjalistę opieki nad osobami z demencją, oraz Kena Elkinsa, edukatora organizacji Audubon. W ramach spotkań wykorzystywane są fotografie, pióra, pluszowe ptaki wydające autentyczne odgłosy oraz karmniki instalowane przy oknach domów opieki.

Program był następnie rozwijany między innymi przez Bird Conservancy of the Rockies w ośrodkach opiekuńczych w rejonie Denver.

W Wielkiej Brytanii przykładem działań skierowanych do osób z demencją i ich opiekunów jest grupa obserwatorów ptaków spotykająca się w rezerwacie Sandwell Valley, prowadzonym przez RSPB w okolicach Birmingham. Wszystkie te inicjatywy łączy podobna idea.

Obserwowanie ptaków rzeczywiście pomaga

Programowi od początku towarzyszyli badacze z Katolickiego Uniwersytetu Eichstätt-Ingolstadt, którzy postanowili sprawdzić, czy regularny kontakt z ptakami rzeczywiście wpływa na funkcjonowanie osób starszych.

W latach 2017-2020 zebrano obszerny materiał badawczy. Przeprowadzono badania z udziałem ponad 1500 mieszkańców domów opieki i ponad 300 pracowników tych placówek.

Wyniki wskazywały, że obserwowanie ptaków może wspierać sprawność poznawczą, czyli między innymi uwagę i zaangażowanie umysłowe, aktywność ruchową, samopoczucie psychiczne, kontakty społeczne i poczucie przynależności do grupy, ogólną jakość życia.

W raporcie WHO dotyczącym miejskich terenów zielonych wskazano, że parki, ogrody i zieleń w sąsiedztwie miejsca zamieszkania mogą wspierać zdrowie psychiczne i fizyczne. Sprzyjają odpoczynkowi, zmniejszaniu stresu, aktywności ruchowej oraz kontaktom społecznym.

Jedna z metaanaliz opublikowana w International Journal of Mental Health Nursing wykazała z kolei korzystne efekty kontaktu z naturą u dorosłych doświadczających problemów psychicznych. Zaobserwowano między innymi poprawę samopoczucia i zmniejszenie objawów depresyjnych oraz stresu.