Rozsiewają najcenniejsze grzyby. Tak można je łatwiej znaleźć

Owocniki trufli znajdują się pod powierzchnią gleby, nie mogą więc po prostu uwolnić zarodników do swobodnie przepływającego powietrza, jak robi to wiele grzybów naziemnych. Zamiast tego część grzybów podziemnych wykształciła inną strategię: przyciąganie zwierząt zapachem.

Trufle przyciągają zwierzęta zapachem

Trufle produkują mieszaninę lotnych związków organicznych, które mogą pełnić funkcję sygnałów chemicznych. Zwierzę wyczuwa zapach, lokalizuje znajdujący się pod ziemią owocnik, wykopuje go i zjada. Następnie niestrawione zarodniki trafiają wraz z odchodami w inne miejsce. W ten sposób konsumpcja owocnika nie musi oznaczać dla grzyba końca – przeciwnie, może być elementem jego cyklu rozmnażania.

Jednym z dobrze poznanych związków jest siarczek dimetylu (DMS), który może przyczyniać się do charakterystycznego aromatu niektórych trufli i jest wykorzystywany przez zwierzęta do lokalizowania owocników. Nie oznacza to jednak, że istnieje jedna uniwersalna substancja zapachowa trufli. Ich aromat jest wynikiem działania całych mieszanin związków, a część z nich może powstawać również przy udziale mikroorganizmów żyjących w owocnikach.

Co ciekawe, eksperymenty sugerują, że zapach może mieć znaczenie szczególnie wtedy, gdy owocnik znajduje się głębiej w glebie. W badaniu obejmującym kilka gatunków jeleniakowatych (dla ludzi jeleniak sarni jest grzybem niejadalnym, chętnie jednak jedzą go sarny i dziki) gryzonie częściej wybierały niektóre głębiej położone trufle, które jednocześnie emitowały więcej intensywnie pachnących związków lotnych.

Grzyb rosnący pod ziemią, potrzebuje zwierzęcia, żeby się przemieścić

Takie rozprzestrzenianie organizmów przez zwierzęta nazywa się zoochorią. Termin ten kojarzy się przede wszystkim z roślinami, których nasiona są roznoszone przez ptaki i ssaki, ale podobny mechanizm występuje również u grzybów.

W przypadku grzybów zwierzę może pełnić funkcję wektora na kilka sposobów. Może np. zjeść owocnik i wydalić żywotne zarodniki lub przenieść zarodniki na sierści, piórach, łapach lub innych częściach ciała. W niektórych przypadkach zwierzę może wejść z grzybem w znacznie bardziej wyspecjalizowaną relację. Opisują to badania.

W 2022 r. zebrano aż 1154 publikacje dotyczące relacji ssaków z grzybami. Autorzy podsumowania wykazali, że grzyby są zjadane przez co najmniej 508 gatunków ssaków należących do 15 rzędów. Co ważniejsze z punktu widzenia rozsiewania: eksperymenty wykazały obecność żywotnego materiału grzybowego w odchodach co najmniej 40 gatunków ssaków, w tym zarodników co najmniej 58 gatunków grzybów, które przetrwały przejście przez przewód pokarmowy.

W niektórych przypadkach sprawdzano również, czy zarodniki odzyskane z odchodów rzeczywiście zachowują zdolność do tworzenia mikoryzy i okazało się, że część zarodników odzyskanych z odchodów ssaków pozostawała żywotna i zachowywała zdolność do tworzenia symbiozy z korzeniami drzew.

Skomplikowany układ dzików i grzybów

W rozsiewaniu grzybów uczestniczą różne grupy zwierząt. Gryzonie mogą zjadać podziemne owocniki i przenosić ich zarodniki wraz z odchodami. Wiewiórki mogą dodatkowo przenosić owocniki i tworzyć zapasy. Większe ssaki, takie jak jelenie czy dziki, mogą przemieszczać materiał grzybowy na większe odległości, jednocześnie naruszając glebę. W jednym z badań przeprowadzonym we Włoszech zarodniki podziemnych grzybów, w tym wykryto w przewodach pokarmowych 9 z 14 badanych dzików.

Ptaki także mogą zjadać grzyby lub transportować zarodniki przyczepione do powierzchni ciała. Niektóre owady poszły jeszcze dalej. Mrówki, termity i chrząszcze wykształciły skomplikowane relacje, w których celowo hodują grzyby. Nie jest to już zwykłe przypadkowe roznoszenie zarodników, ale wyspecjalizowany układ ekologiczny.

Najnowsze badania opublikowane w 2026 r. wykazały, że DNA grzybów o podziemnych owocnikach można znajdować również w próbkach powietrza. Należy pamiętać, że choć trufle są kosztowne i cenione na całym świecie, nie wszystkie gatunki są jadalne. Najpopularniejsze jadalne gatunki to trufla biała, czarna, letnia i zimowa.