Transkrypcje małżeństw jednopłciowych. Nowe zasady weszły w życie

23 sierpnia mijają trzy miesiące od opublikowania rozporządzenia Ministra Cyfryzacji w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego. Oznacza to, że w każdym Urzędzie Stanu Cywilnego w Polsce będzie można dokonać transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych.

Nowe wzory dotyczą dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego, tj. odpisu zupełnego aktu małżeństwa, odpisu skróconego aktu małżeństwa oraz zaświadczenia o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby.

Rozporządzenie wprowadza trzy różne formy dokumentów, uzależnione od tego, kto zawarł związek małżeński – kobieta i mężczyzna, kobieta i kobieta lub mężczyzna i mężczyzna. Odpowiednie określenia uzupełniły obowiązujące wcześniej nazwy rubryk „dane kobiety” i „dane mężczyzny”.

Wzory zostały tak zmodyfikowane, aby odpis aktu małżeństwa zawartego poza granicami RP miał widoczną informację o tym.

Transkrypcje małżeństw jednopłciowych. Przełomowe wyroki NSA

Opracowanie regulacji było konieczne po orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie.

Po raz pierwszy, w marcu 2026 r., Naczelny Sąd Administracyjny nakazał urzędowi stanu cywilnego dokonanie transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa jednopłciowego. Orzekając w sprawie małżeństwa Jakuba Cupriaka-Trojana i Mateusza Trojana, podkreślił, że „techniczne niedostosowanie systemu teleinformatycznego rejestracji stanu cywilnego oraz aktów wykonawczych (w tym nazewnictwo rubryk oparte na kryterium płci) nie zwalnia organu administracji z obowiązku wykonania wyroku”. Małżeństwo Trojanów zostało zawarte w 2018 r. w Berlinie.

Wcześniej, w 2023 r., NSA skierował pytanie prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Dwa lata później – w listopadzie 2025 r. – Trybunał orzekł, że państwo członkowskie ma obowiązek uznać małżeństwo pary tej samej płci zawarte legalnie w innym kraju Unii, nawet jeśli prawo tego państwa nie uznaje tego typu związków.

W maju 2026 roku akt małżeństwa Trojanów został – jako pierwszy w Polsce akt małżeństwa jednopłciowego – przeniesiony do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji. Mimo braku rozporządzenia dokonał tego warszawski Urząd Stanu Cywilnego. Dane jednego małżonka zostały wpisane w rubryce „mężczyzna”, a drugiego w rubryce „kobieta”.

W międzyczasie NSA wydał takie same wyroki dotyczące aktów małżeństwa kolejnych par jednopłciowych.

TSUE zdecydował w sprawie małżeństw jednopłciowych zawartych za granicą

Pełna realizacja wytycznych TSUE oraz wprowadzenie procedury transkrypcji wymagała zmian legislacyjnych. Projekt rozporządzenia w tej sprawie w maju podpisał wicepremier, minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski. Wkrótce kontrasygnatę pod dokumentem złożył również szef MSWiA Marcin Kierwiński. Rozporządzenie opublikowano w Dzienniku Ustaw 22 maja, a trzymiesięczne vacatio legis służyło przeprowadzeniu zmian w systemie rejestracji stanu cywilnego, które umożliwią transkrypcję według nowych zasad.

Wicepremier Gawkowski podkreślił, że po wejściu w życie zmienionych przepisów nie będzie trzeba czekać na żadne wyroki sądów administracyjnych i transkrypcja możliwa będzie w każdym urzędzie stanu cywilnego w Polsce. Zaznaczył, że rozporządzenie obowiązuje wszystkie urzędy i ma nadzieję, że każdy urzędnik w Polsce będzie to prawo szanował.

Opublikowanie rozporządzenia w Dzienniku Ustaw wywołało jednak sprzeciw wśród włodarzy niektórych gmin, w tym np. burmistrza Zakopanego Łukasza Filipowicza, który zapowiedział, że zakopiański urząd będzie odmawiał transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych. Podkreślił, że nowe przepisy „nie zmieniają konstytucji”. W internecie można również znaleźć informacje o szkoleniach dla pracowników USC z całej Polski z zakresu odmowy transkrypcji.

Kościół zareagował na nowe przepisy. „Z troską i niepokojem”

W reakcji na rozporządzenie przewodniczący rady Episkopatu ds. rodziny abp Wiesław Śmigiel w oświadczeniu napisał, że „z troską i niepokojem” rada obserwuje kolejne działania i interpretacje prawne odnoszące się do rozumienia małżeństwa. Przypomniał, że według konstytucji, małżeństwo jest związkiem kobiety i mężczyzny i jako takie znajduje się pod ochroną oraz opieką państwa, a żadne ustawy ani interpretacje prawne nie mogą pozostawać w sprzeczności z konstytucją.

Zaznaczył, że szacunek wobec każdej osoby nie oznacza rezygnacji z prawdy o małżeństwie, którą Kościół głosi od początku i zaapelował o odpowiedzialność za prawo, przyszłość polskiej rodziny oraz zachowanie konstytucyjnego i moralnego fundamentu Polski.

Ponadto, rozporządzenie to zaskarżyli do Trybunału Konstytucyjnego posłowie reprezentowani przez Marcina Warchoła (PiS). TK orzekł pod koniec lipca o zakresowej niekonstytucyjności rozporządzenia pozwalającego m.in. na transkrypcję aktów małżeństw jednopłciowych. Uzasadniając orzeczenie sędzia TK Stanisław Piotrowicz powiedział, że „czynność transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa, może dotyczyć tylko takiego małżeństwa, które odpowiada konstytucyjnej zasadzie heteroseksualności małżeństwa – to jest małżeństwa kobiety i mężczyzny”.

Rzecznik rządu Adam Szłapka ocenił, że nie jest to orzeczenie TK, bo jego działania w obecnej formule są obarczone wadą prawną.

W badaniu CBOS dla PAP, zrealizowanym od 18 do 20 maja 2026 r. – 45 proc. Polaków było zdania, że transkrypcja aktu małżeństwa osób tej samej płci zawartego za granicą to krok „w dobrą stronę”. Dokładnie taki sam odsetek osób był przeciwnego zdania. Transkrypcję częściej popierały kobiety (52 proc.) niż mężczyźni (36 proc.).