Pogoda 
Rekopol działa na rynku od ponad 20 lat. Jaką rolę pełni dziś państwa firma w polskim systemie gospodarowania odpadami opakowaniowymi? Proszę wyjaśnić specyfikę działalności, tak by laik zrozumiał, czym tak naprawdę się zajmujecie.
Rzeczywiście laikowi ciężko wytłumaczyć, czym zajmuje się organizacja odzysku opakowań. W skrócie i dużym uproszczeniu możemy powiedzieć tak: każdy przedsiębiorca wprowadzający na polski rynek produkty w opakowaniach ma ustawowy obowiązek poddania swoich opakowań recyklingowi. Każdego roku poziomy recyklingu opakowań dla danych klas materiałowych – tworzywa, metali, szkła, papieru, drewna – są wyższe i wynikają z prawa unijnego. Oczywiście przedsiębiorca nie będzie zbierał z rynku opakowań i zajmował się ich recyklingiem, bo do tego ma właśnie organizację odzysku opakowań. My, współpracując z firmami gospodarki odpadami, firmami komunalnymi czy recyklerami, realizujemy w imieniu przedsiębiorców ten obowiązek. Drugim głównym obowiązkiem, który realizujemy, jest ustawowy obowiązek prowadzenia publicznych kampanii edukacyjnych.
Przeznaczamy na to każdego roku co najmniej 5 proc. naszych przychodów z realizacji obowiązku recyklingu. –
Z jakimi partnerami współpracujecie? Jak udaje się pogodzić interesy tak różnych uczestników rynku?
Rekopol w zasadzie współpracuje ze wszystkimi uczestnikami rynku. W samym naszym akcjonariacie mamy podmioty z całego łańcucha wartości. Są to producenci, czyli firmy wprowadzające przeróżne produkty w opakowaniach na rynek, sieci handlowe, firmy gospodarki odpadami, samorządy, związki gmin. Bardzo szeroko współpracujemy również z mniej oczywistymi uczestnikami systemu, takimi jak NGO-sy, różnego rodzaju stowarzyszenia, związki producenckie, ale również ze szkołami czy uczelniami wyższymi. Trzeba pamiętać, że wszystkie te podmioty mają ogromy wpływ na system gospodarki odpadami, na to jak będzie wyglądało prawo w tym zakresie, ale również na to, jak zwykły obywatel będzie wyedukowany, czyli jak będzie sortować odpady, bo bez tego cel, jaki mamy osiągnąć, czyli recykling, się nie wydarzy.
Jakie wyzwania najczęściej zgłaszają dziś przedsiębiorcy, którzy powierzają Rekopolowi realizację swoich obowiązków środowiskowych?
Jednym z największych wyzwań, z jakimi mierzą się dziś producenci, jest dynamicznie zmieniające się otoczenie regulacyjne. Nowe przepisy unijne i krajowe, takie jak PPWR, wymagają nie tylko znajomości obowiązków, ale przede wszystkim umiejętności przełożenia ich na praktykę biznesową. W tym zakresie wspieramy naszych klientów, dostarczając im wiedzę i pomagając przygotować się do zmian.
Pomagamy również firmom wchodzącym na rynki innych krajów europejskich w zakresie tamtejszych wymagań dotyczących opakowań i gospodarki odpadami.
Coraz większe znaczenie ma także ekoprojektowanie opakowań, w tym uwzględnianie ich recyklowalności już na etapie projektowania.
Uzupełnieniem jest wsparcie w planowaniu i realizacji działań edukacyjnych. Dzięki temu nasi klienci mogą korzystać z kompleksowej wiedzy i wsparcia Rekopolu w obszarze opakowań, odpadów i ochrony środowiska. To też są bardzo istotne obszary działania organizacji odzysku – właśnie doradztwo.
O rozszerzonej odpowiedzialności producenta mówi się od dawna, ale wielu przedsiębiorców wciąż nie do końca rozumie, na czym ten system polega.
Wiele osób sprowadza ROP tylko do mechanizmu finansowego, czyli że producent ma pokryć koszty zagospodarowania jego opakowań, gdy staną się odpadem. To tylko część całej szerszej koncepcji, jaką jest ROP. W ramach ROP producent powinien zrozumieć, jak jego opakowanie powinno być zaprojektowane, aby nadawało się ono do dalszego wykorzystania poprzez recykling czy powtórne użycie. To koncepcja, która ma spowodować, iż producent będzie dążyć do ograniczania masy i objętości opakowań. Ma również doprowdzić do tego, że systemy zbiórki selektywnej będą dążyć do maksymalnej efektywności – bo co z tego, że producent zrealizuje wymienione cele, jeśli odpad zostanie źle zebrany i przez to nie będzie się nadawał do recyklingu. ROP to również szukanie najlepszych rozwiązań na poziomie recyklingu. Reasumując, ROP jest patrzeniem na cały łańcuch – od zaprojektowania opakowania po zagospodarowanie odpadów, a element finansowy jest tylko mechanizmem.
ROP wciąż budzi duże emocje. Jakiego systemu ROP potrzebuje dziś Polska, aby był skuteczny i akceptowalny dla biznesu?
Pierwszy projekt ustawy implementującej ROP do polskiego ładu prawnego został zaproponowany w 2021 r. Został on skrytykowany przez wszystkich uczestników rynku, gdyż miał znamiona systemu podatkowego. W 2024 r. Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) zaproponowało nowy model oparty na doświadczeniach międzynarodowych, gdzie to organizacje odzysku opakowań mają wdrażać i zarządzać systemem ROP. Pod koniec 2024 r. MKiŚ się z tej koncepcji wycofało. Podobno była to decyzja polityczna. W zeszłym roku poznaliśmy nową koncepcję przypominająca w wielu aspektach tę z 2021 r., a dodatkowo likwidującą z czasem organizacje odzysku.
Jest to rozwiązanie parapodatkowe, w którym całość pieniądza ma przechodzić przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska bez żadnej odpowiedzialności tej instytucji za skuteczność i efektywność działania tego, co ma w ramach ROP funkcjonować.
Ten projekt budzi szereg kontrowersji na tyle istotnych, że sam rzecznik małych i średnich przedsiębiorstw czy UOKiK w ramach konsultacji społecznych zwrócili uwagę, iż jest to model centralistyczny i próbuje się wprowadzić monopol państwowy. Dodatkowo likwidacja branży organizacji odzysku, działających na rynku od 1 stycznia 2002 r., jest niczym innym jak nacjonalizacją, jak zabraniem działalności z rąk prywatnych i włożeniem jej w ręce państwa. Taki zamiar niezrozumiały, ponieważ tylko w dwóch krajach UE państwo kieruje systemem ROP (Chorwacja i pośrednio Węgry), a ponadto doświadczenia zebrane przez te systemy wskazują, że są one wysoce nieefektywne w wielu płaszczyznach. MKiŚ nie przedstawiło do tej pory żadnych analiz potwierdzających, że właśnie takie rozwiązanie wbrew doświadczeniom będzie akurat efektywniejsze. Trudno zatem zrozumieć tę decyzję polityczną.
Unijne rozporządzenie PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation) wprowadza nowe wymagania dotyczące projektowania i obrotu opakowaniami. Jakich zmian przedsiębiorcy powinni spodziewać się w pierwszej kolejności?
PPWR budzi dużo emocji, m.in. dlatego, że wciąż po 12 sierpnia 2026 r. Polska nie ma ustawy, która dostosowywałaby tam, gdzie PPWR daje na to przestrzeń państwu członkowskiemu, obowiązki do polskich realiów.
Niemniej w pierwszej kolejności chciałbym podkreślić, że przedsiębiorcy nie muszą z dnia na dzień wymieniać wszystkich swoich opakowań, ale muszą mieć na uwadze te nowe przepisy i realnie zmierzyć się z rewolucją formalną, audytową i materiałową.
Pierwszy etap stosowania rozporządzenia PPWR nakłada na firmy przede wszystkim obowiązek pełnej transparentności oraz oceny zgodności. W pierwszym kroku należy ustalić swoją rolę zgodnie z przepisami PPWR. PPWR niestety stosuje nowe definicje, wprowadza nowe pojęcia, a stare często modyfikuje. Pierwszym dużym wymogiem na gruncie PPWR jest konieczność sporządzenia przez wytwórców deklaracji zgodności. Oznacza to, że wytwórcy muszą zebrać od swoich dostawców szczegółowe dane i sporządzić dokumentację techniczną oraz, bazując na niej oraz procedurze oceny zgodności, unijną deklarację zgodności. Dziś z praktyki wiemy, że różnie bywa z dialogiem i pozyskiwaniem różnych informacji między kontrahentami. Obserwujemy również, że często podmioty niestety nie są świadome swoich obowiązków, ale i ról.
Równolegle wchodzi wymóg eliminacji substancji niebezpiecznych, w tym rygorystyczne limity na zawartość tzw. wiecznych chemikaliów, tj. PFAS w opakowaniach do kontaktu z żywnością, co bezpośrednio uderza m.in. w gastronomię oraz właśnie producentów opakowań do kontaktu z żywnością.
PPWR urealnia także podstawowy nakaz projektowania z myślą o recyklingu oraz prawny wymóg redukcji masy i objętości opakowań. Można powiedzieć, że kończy się era transportowania „powietrza w kartonach”, co odczuje myślę najdotkliwiej branża e-commerce i sektor logistyczny.
Dopiero w kolejnych krokach nadejdą najbardziej wymagające cele techniczne, takie jak sztywne klasy recyklowalności, obowiązkowy minimalny udział surowców z recyklingu czy jednolite piktogramy i kody QR. Oczywiście, proszę pamiętać, że PPWR jest rozpisany na wiele lat do przodu. Jednak ten, kto nie prześwietli swojego portfolio opakowań i nie uporządkuje relacji z dostawcami już dziś, wkrótce może zderzyć się z barierą prawną uniemożliwiającą wprowadzenie opakowań/ produktów w opakowaniach na rynek unijny.
Które z nowych obowiązków mogą okazać się dla nich największym wyzwaniem? W których branżach dostosowanie do nowych regulacji będzie pana zdaniem, szczególnie trudne?
Analizując wymogi PPWR, myślę, że największym wyzwaniem operacyjnym i finansowym może okazać się zdobycie wystarczającej ilości wysokiej jakości recyklatu, czyli surowca z recyklingu, oraz bezwzględny wymóg eliminacji substancji niebezpiecznych, takich jak PFAS. Równie trudna będzie konieczność ponownego zaprojektowania całych portfeli produktów pod kątem rygorystycznych klas recyklowalności i ograniczenia masy oraz objętości opakowań. Uważam, że branżami, które najdotkliwiej odczują przepisy PPWR, jest branża spożywcza i gastronomiczna. Nowością jest również sektor e-commerce, który z kolei będzie musiał zmierzyć się ze sztywnym limitem maksymalnie 50 proc. wolnej przestrzeni w opakowaniu. Wiele wyzwań stoi też przed branżą kosmetyczną, która zmuszona będzie do odchodzenia od efektownych, ale często trudnych w przetworzeniu opakowań wielomateriałowych na rzecz prostszych monomateriałów czy też ograniczania opakowań zbędnych, a także wolnej przestrzeni.
Czy nowe wymogi wynikające z PPWR będą dla polskich firm dużym kosztem? A może staną się impulsem do zwiększenia konkurencyjności?
W krótkiej perspektywie PPWR bez wątpienia wygeneruje znaczne koszty związane z koniecznością przeprojektowania opakowań, audytami oraz zakupem droższego regranulatu. Trzeba jednak pamiętać, że nowe wymogi przestają być opcjonalnym wyróżnikiem, ponieważ stają się niejako warunkiem brzegowym do obecności na rynku unijnym. Polskie firmy, które najszybciej wdrożą zasady ekoprojektowania, zyskają przewagę dzięki niższym opłatom w ramach ekomodulacji ROP oraz wyższej atrakcyjności dla zagranicznych odbiorców. Ostatecznie te początkowe nakłady nie są bezpowrotną stratą, lecz strategiczną inwestycją w długofalową konkurencyjność naszej gospodarki.
Jaką jedną radę dałby pan dziś przedsiębiorcom, którzy chcą dobrze przygotować się na zmiany związane z ROP i PPWR?
Zdecydowanie doradzałbym proaktywność w działaniu. Proszę nie czekać na uchwalenie polskich przepisów, ale już dziś przeprowadzić rzetelny audyt całego portfolio opakowaniowego w swojej firmie. Kluczowe jest zebranie pełnej dokumentacji technicznej od dostawców i etapowa rezygnacja z trudnych w przetworzeniu materiałów na rzecz prostych monomateriałów. Wczesne przestawienie się na ekoprojektowanie pozwoli uniknąć dotkliwych opłat w przyszłości i przekształci unijne wymogi w państwa rynkową przewagę.
A co do ROP – każdy powinien sobie zadać pytanie, czy lepiej o interesy producentów będą dbały podmioty prywatne, czy też monopol państwowy. Każdy powinien sobie zadać pytanie, czy stawiamy na gospodarkę wolnorynkową, czy na centralne sterowanie. Odpowiedź znamy z doświadczeń kilkudziesięciu lat PRL, gdzie wszyscy niby mieli mieć po równo, więc prawie każdy miał niewiele i w zasadzie nic dobrze nie działało.
