Pogoda 
Najwięcej zamieszania wywołał kapitan Szilvester Palinkas, który na początku kwietnia udzielił wywiadu portalowi „Telex.hu”. Co nadzwyczajne, zrobił to, ciągle będąc w służbie, bo choć latem ubiegłego roku złożył podanie o odejście do cywila, to zostało ono odrzucone ze względu na obowiązujący na Węgrzech stan nadzwyczajny. Będąc więc w mundurze, szeroko krytykował cywilne kierownictwo sił zbrojnych i ich stan. Rzecz nadzwyczajna w państwach, gdzie obowiązuje cywilna kontrola nad siłami zbrojnymi.
– To dość dobrze znany Węgrom żołnierz, bo był długo twarzą kampanii rekrutacyjnej do wojska. Ma też bogatą historię służby – mówi Sadecki. Dodaje, że udzielając wywiadu, w sposób oczywisty oficer zaangażował się w politykę i opowiedział po stronie opozycji, krytykując aktualny rząd Orbana. – Jednak to, co powiedział, pokazuje może trudne do wiarygodnego zmierzenia, ale jednak wydaje się powszechne w wojsku poczucie pewnego zagubienia, czy frustracji. Spowodowane tym, że z jednej strony są w NATO i mają współpracować w jego ramach, a z drugiej strony rząd i państwo jednak wyraźnie opowiadają się za bliską współpracą z Rosją. Ba, sam minister obrony Kristóf Szalay-Bobrovniczky, którego krytykował Palinkas, był wcześniej zaangażowany we wspólne biznesy z Rosjanami – opisuje Sadecki.
Wojsko w rozkroku
Palinkas swoje pójście do mediów motywował chęcią opisania jego zdaniem dramatycznego stanu węgierskiego wojska. Morale ma być tak niskie, że u dowódców ma być masa podań o odejście ze służby, takich jak jego, które są jednak blokowane ze względu na stan nadzwyczajny. Kiedy ten zostanie odwołany, to w ocenie oficera wojsko przeżyje dramatyczny odpływ kadr, który zredukuje jego potencjał bojowy praktycznie do zera. Ma to być spowodowane wspomnianym rozdwojeniem jaźni w kontekście NATO i Rosji, ale też niekorzystnymi dla żołnierzy zmianami w warunkach finansowych służby wprowadzonych w 2024 roku. Do tego ogólnymi brakiem funduszy na wszystko.
Węgierskie wojsko przez dekady po zakończeniu zimnej wojny było dramatycznie niedofinansowane. Od 1995 do 2019 roku wydatki na obronność oscylowały w rejonie 0,8-1,3 procent PKB, czyli były bardzo niskie jak na standardy NATO. – W późniejszych latach trochę się zmieniło. Wydatki wzrosły może nie dynamicznie, ale jednak w 2023 roku przekroczono poziom 2 procent PKB. Chociaż w 2025 roku trend się odwrócił i wydatki nieznacznie, ale jednak ponownie obniżono. Było to związane najpewniej z wyborami, które są absolutnym priorytetem rządu Orbana i wszystkie możliwe środki finansowe są koncentrowane na kwestiach mogących w tym pomóc – mówi Sadecki. – Generalnie stan węgierskiego wojska, pomimo posiadania pewnej małej puli dobrze wyposażonych żołnierzy na potrzeby misji zagranicznych, jest nie najlepszy. Na tle regionu, zwłaszcza w ostatnich latach, Węgrzy znacząco odstają – dodaje.
Ekspert zaznacza, że jest to efekt między innymi tego, że Węgrzy nie mają takiego poczucia zagrożenia ze strony Rosji jak choćby my, albo państwa bałtyckie. – Ogólnie polityka zagraniczna i bezpieczeństwa nie odgrywa w węgierskiej debacie publicznej zbyt dużej roli. Znacznie większe znaczenie mają sprawy wewnętrzne. Stan gospodarki czy korupcja – opisuje ekspert.
Węgrzy z innym spojrzeniem niż my
Istotne znaczenie ma w tym fakt, że od lat narracja w kwestii wojny w Ukrainie jest kształtowana przez rząd Orbana i zależne od niego media. – Czyli w praktyce ich większość – mówi Sadecki. – W efekcie wśród Węgrów dominuje przekonanie, że to jest coś, od czego trzeba się trzymać z daleka. To już jest mocno zakorzenione. Nie ma takiego myślenia, jak u nas, że Ukrainę trzeba wspierać przeciw Rosji, aby ta nie stanowiła kiedyś takiego zagrożenia dla nas. Raczej takie, że Rosja to źródło kluczowych surowców, więc trzeba się jakoś z nią układać. Jednocześnie Ukraina to same problemy. Wielce wymowne jest to, że w badaniach opinii publicznej Władimir Putin i Wołodymyr Zełenski są oceniani podobnie źle – opisuje ekspert OSW.
Z tych powodów opozycyjne ugrupowanie Tisza, które według sondaży ma bardzo dużą szansę na odsunięcie Fideszu Orbana od władzy po 16 latach nieprzerwanych rządów, nie akcentuje mocno tematów polityki zagranicznej czy bezpieczeństwa. – W tych kwestiach grają raczej bardzo ostrożnie i zachowawczo. Tym bardziej że jedną z głównych narracji Fideszu jest to, że głos na nich to głos na pokój, a głos na Tisza to głos na wciągnięcie Węgrów w wojnę pod dyktando Brukseli – opisuje Sadecki.
Choć do szeregów opozycji rok temu dołączył były najważniejszy żołnierz Węgier, Romulusz Ruszin-Szendi, szef Sztabu Generalnego w latach 2021-23. – To było spektakularne przejście. Transfer z eksponowanego stanowiska pod rządami Fideszu do opozycji. Generał stał się główną osobą od bezpieczeństwa i obrony w Tiszy. Sama jego obecność zauważalnie podniosła rangę tych tematów w debacie – mówi analityk OSW. Teraz dodatkowo zrobił to wywiad Palinkasa.
W ocenie Sadeckiego nie zmieni to jednak faktu, że w kontekście niedzielnych wyborów, Węgrów znacznie bardziej poruszają tematy wewnętrzne. – Przy czym kwestie korupcji łączą się w pewnym stopniu z tematami wojskowymi. Tisza zapowiada między innymi gruntowne przyjrzenie się licznym kontraktom zawartym za rządów Orbana. W tym na przykład zakupu czeskiej firmy produkującej samoloty szkolne Aero Vodochody. W 2021 roku nabyło ją konsorcjum z przyszłym ministrem obrony Szalay-Bobrovniczky na czele. W 2022 roku węgierskie wojsko ogłosiło zakup 12 samolotów Aero Vodochody. Pieniądze musiały zostać w systemie – opisuje analityk.
Zmiana będzie istotna, ale nie radykalna
Sadecki zaznacza jednak, że nie oznacza to, iż w razie stworzenia nowego rządu aktualna opozycja będzie kontynuować ogólną politykę zagraniczną i bezpieczeństwa Orbana. Po prostu aktualnie Tisza uznaje, że lepiej skupiać się na kwestiach wewnętrznych, ewentualnie bijąc w obecny rząd jego daleko posuniętą prorosyjskością. Co pomaga podkreślać między innymi Paliknas, mówiący w swoim wywiadzie, że ze względu na bliskie związki rządu Orbana z Kremlem, na ćwiczeniach i spotkaniach w NATO węgierscy żołnierze bywają wypraszani z pokoju podczas omawiania pewnych wrażliwych kwestii. Jako ci „niepewni”.
– Opozycja dość jasno deklaruje, że jeśli będzie rządzić, to będzie zdecydowanie dążyć do poprawy relacji z Unią Europejską. Ich normalizacji. W kontekście Ukrainy raczej nie spodziewałbym się, że Węgry zaczną ją wspierać bezpośrednio na przykład dostawami broni. Jednak nie będą blokować unijnych programów wsparcia dla Ukrainy – mówi analityk OSW. Dodaje, że nie będzie też blokować kolejnych pakietów unijnych sankcji na Rosję, czy w ogóle rozpoczęcia negocjacji akcesyjnych z Ukrainą. – Choć należy zakładać, że nowy rząd będzie w tej kwestii asertywny, choć nie ślepo blokujący jak czyni obecny. Tisza chce być ogólnie konstruktywna w rozmowach wewnątrz UE, a nie tylko wetująca – mówi Sadecki.
Należy się też spodziewać wyraźnego zdystansowania wobec Rosji i programu zwalczania rosyjskich wpływów w kraju. Co istotnie zmieniłoby też sytuację węgierskiego wojska, wobec wspomnianych problemów, jakie ma działając wewnątrz NATO, jednocześnie będąc pod kierownictwem rządu utrzymującego bliskie relacje z Kremlem.
