Grób do likwidacji. Kiedy miejsce pochówku może trafić do innej osoby?

Sprawa likwidacji grobu 13-letniego Leopolda Kendysia w Niewodnicy Kościelnej wywołała poruszenie w sieci. Nagrobek wygląda nietypowo – na postumencie stoi anioł, a pod nim umieszczona jest rzeźba chłopca w mundurku.

Dziecko zmarło w 1939 roku, a jego grób jest zadbany, pojawiają się na nim świeże kwiaty i znicze. Mimo tego na płycie zawisła czerwona kartka informująca, że grób jest przeznaczony do likwidacji.

Kiedy grób może zostać przeznaczony do likwidacji?

W Polsce kwestie ponownego wykorzystania miejsc pochówku reguluje ustawa z 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Zgodnie z jej przepisami grób ziemny nie może zostać ponownie wykorzystany do pochówku przez 20 lat od ostatniego pogrzebu.

Po upływie tego okresu zarządca cmentarza może przeznaczyć miejsce dla kolejnej osoby, jeżeli nikt nie zgłosi sprzeciwu i nie wniesie opłaty za dalsze zachowanie grobu.

To właśnie z tego powodu na niektórych nagrobkach pojawiają się alarmujące kartki z prośbą o kontakt z administracją cmentarza. Jeśli od ostatniego pochówku minęło 20 lat, grób może zostać przeznaczony do likwidacji. Nie oznacza to jednak, że nagrobek zostanie natychmiast usunięty. Taka informacja ma zwykle przypomnieć rodzinie o konieczności sprawdzenia statusu miejsca pochówku i ewentualnego przedłużenia prawa do grobu.

Czym jest likwidacja grobu? Tak to wygląda w praktyce

Pojęcie „likwidacji grobu” jest określeniem potocznym. Nie oznacza ono usunięcia szczątków zmarłego i opróżnienia miejsca pochówku. Z prawnego punktu widzenia chodzi raczej o utratę prawa do wyłącznego korzystania z danego miejsca i możliwość przydzielenia go kolejnej osobie.

Wbrew częstym obawom szczątki zmarłych nie są w takiej sytuacji ekshumowane i przenoszone w inne miejsce. Likwidacja polega na usunięciu zewnętrznych elementów, takich jak płyta nagrobna, tablica czy krzyż. Samo wnętrze grobu co do zasady pozostaje nienaruszone.

Przy ponownym pochówku nowa trumna jest składana w tym samym grobie po upływie okresu, który według przepisów ma zapewnić całkowitą mineralizację wcześniejszych szczątków.

Nie każdy grób podlega zasadzie 20 lat

To jeden z najczęściej pomijanych szczegółów. Obowiązek odnawiania opłat po 20 latach dotyczy przede wszystkim grobów ziemnych. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku grobów murowanych przeznaczonych dla więcej niż jednej osoby oraz miejsc przeznaczonych do chowania urn. Tu terminy nie obowiązują.

Zasada 20 lat od ostatniego pochówku nie dotyczy również grobów o szczególnym znaczeniu historycznym, wartości zabytkowej czy artystycznej.

Ich ochrona może wynikać z wpisu do rejestru zabytków, ujęcia w ewidencji zabytków albo uznania grobu za miejsce mające znaczenie dla lokalnej historii czy dziedzictwa kulturowego. Ten wyjątek może dotyczyć grobu chłopca w Niewodnicy Kościelnej.

Co zrobić, aby nie stracić prawa do grobu?

Osoba zainteresowana zachowaniem miejsca pochówku powinna skontaktować się z administracją cmentarza i sprawdzić, czy nie upływa termin ochrony grobu. W przypadku grobów ziemnych możliwe jest zgłoszenie zastrzeżenia przeciwko ponownemu wykorzystaniu miejsca oraz wniesienie opłaty na kolejny okres.

Ochrona zostaje wtedy przedłużona o następne 20 lat i może być odnawiana wielokrotnie.

Przepisy nie nakładają na zarządców cmentarzy obowiązku indywidualnego informowania wszystkich rodzin o zbliżającym się terminie wygaśnięcia ochrony grobu. Z tego powodu warto co pewien czas sprawdzać stan opłat bezpośrednio w administracji cmentarza.

Źródło: art. 7 ustawy z 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych