Pogoda 
Nowy wzór kamuflażu i nowe mundury były powodem ubiegłotygodniowej konferencji prasowej zorganizowanej w Ciechanowie przez MON. Wystąpił na niej między innymi wicepremier, minister obrony Władysław Kosiniak-Kamysz, który w samych superlatywach wypowiadał się na temat nowych rozwiązań.
Dla wojska jest to bowiem bez mała przewrót kopernikański. Do zmiany kamuflażu i nowych mundurów przymierzano się od ponad dekady. Powstało wiele propozycji, nad którymi w wojsku i mediach branżowych toczono długie dyskusje. Niektóre z nich nawet oficjalnie testowano. Nic z tego nie przechodziło jednak do fazy realizacji.
Pantera „zadomowiła się i trwała”. Długo
W wojsku obowiązywała klasyka, czyli wzór kamuflażu numer 93, nazywany powszechnie „Pantera”. Jak wskazuje numer, formalnie został przyjęty w 1993 roku i wyparł pochodzące jeszcze z czasów PRL Moro i wzór „Puma”. Praktycznie jest więc jedynym kamuflażem żołnierza niepodległej III RP. Stworzono go w ramach inicjatywy młodego wówczas oddziału sił specjalnych GROM, za którym nowy wzór przyjęło szybko całe wojsko, wobec bardzo krytycznych ocen „Pumy” powstałej pod koniec lat 80. Nie dlatego, że było to rozwiązanie idealne, ale najlepsze w tamtych czasach.
Sam GROM i inne oddziały wojsk specjalnych „swój” wzór porzuciły po około dekadzie. Podczas misji w Afganistanie i Iraku przesiadły się głównie na tak zwany Multicam, który opracowano w ramach konkursu na nowy kamuflaż wojska USA i pierwszy raz publicznie pokazano w 2002 roku. Pentagon w końcu wybrał inne rozwiązanie jako powszechny kamuflaż dla całego wojska, jednak Multicam trafił do sił specjalnych i na rynek cywilny. W ten sposób zaczął budować swoją globalną popularność. Dzisiaj to najpopularniejszy wzór na świecie.
W polskich regularnych siłach zbrojnych było jednak stabilnie. Pantera „zadomowiła się i trwała”. Na potrzeby misji zagranicznych przygotowano jej wariację pustynną o jaśniejszych kolorach. Różne pomysły kompleksowej modernizacji lub wymiany kończyły się niczym.
Powody były różne. Brak atrakcyjnych cenowo dla MON alternatyw o odpowiedniej jakości, jak i opór machiny biurokratycznej wojska. Wśród żołnierzy i ekspertów popularna stała się sentencja, że „Pantery” zmieniać nie można, ponieważ „zrosła się z wizerunkiem żołnierza polskiego”. Miał to być argument używany w wewnętrznych wojskowych dyskusjach przez bardziej konserwatywnych oficerów. Podał go w artykule w miesięczniku „Nowa Technika Wojskowa” w 2011 roku Michał Sitarski, obecnie z magazynu „Frag Out!”. Opisywał wówczas ze współautorem Adamem Gawronem dyskusje na temat konieczności modernizacji kamuflażu i munduru polskiego żołnierza. 15 lat minęło i mamy sukces.
Nowe mundury dla wojska. Ma być o wiele lepiej
Zaprezentowany w ubiegłym tygodniu nowy wzór kamuflażu ma się nazywać K-03 Ryś, lub, jak mówił minister Kosiniak-Kamysz, Ryś 03. Choć najpewniej powszechnie zostanie po prostu „Rysiem”. Jednocześnie wprowadzane do użycia mają być nowe pokryte nim mundury, których modernizacja też była bardzo wyczekiwana przez wojsko. Podczas konferencji wiele powiedziano na temat ich zalet i nowoczesności. Nie sposób jednak tego na razie zweryfikować, ponieważ nie mieli okazji się z nimi zapoznać niezależni branżowi specjaliści.
– Miałem początkowo pewne obawy, ale oglądając to, co pokazano oficjalnie na konferencji, stałem się umiarkowanym optymistą. Zarówno jeśli chodzi o kamuflaż, jak i o same mundury – komentuje Michał Sitarski z magazynu „Frag Out!”. Zastrzega jednak, że nie widział ich na żywo, więc trudno mu wydawać jednoznaczne oceny. – Na pewno nie będzie się jednak wyróżniał na polu walki i ułatwiał identyfikacji, bo nawiązuje do obecnie najpopularniejszego na świecie wzoru Multicam. Choć w mojej ocenie wykorzystuje jego zalety i stara się wyeliminować wady – dodaje.
Minister i oficjele występujący na konferencji zapewniali, że będzie świetnie. Nowe mundury mają między innymi mieć:
- 30 procent większą wytrzymałość na rozdzieranie
- 7 razy większą odporność na ścieranie
- 2 razy lepszą przepuszczalność powietrza
- pierwszy raz kroje zaprojektowane dla kobiet
- blisko 3 razy niższą wykrywalność w dzień niż we wzorze Pantera
- prawie 2 razy niższą wykrywalność w nocy niż we wzorze Multicam
Do tego nowy projekt miał zostać opracowany, przetestowany i wdrożony siłami polskich instytucji oraz przemysłu. Przynajmniej oficjalnie.
W praktyce ogromne znaczenie będzie miała jakość wykonania nowych mundurów. Od samej tkaniny, jej właściwości i wytrzymałości, przez jakość nadruku, po jakość szycia. Do tego praktyczne przemyślenie umieszczenia różnych elementów, jak kieszenie czy suwaki. Nowe mundury były długo testowane i, jak twierdzono na konferencji, było w to zaangażowanych około pół tysiąca żołnierzy. Praktyka Wojska Polskiego uczy jednak, że to, co się testuje, traci potem dużo na jakości przy produkcji seryjnej i wdrażaniu do służby. Opisywaliśmy ten proces szczegółowo w kontekście wojskowych butów. Inną kwestią jest to, w jakich ilościach nowe umundurowanie będzie kupowane i ile lat minie, zanim w praktyce wyprze ono „Panterę” z jednostek.
Możliwy problem za ściąganie
Tymczasem już pojawiają się głosy, że podobieństwo „Rysia” do amerykańskiego munduru jest na tyle duże, że będąca właścicielem praw do amerykańskiego munduru firma Crye Precision może mieć podstawy do pozwania Polski o naruszenie własności intelektualnej. Tak przynajmniej uważa Mateusz Kurmanow, przedsiębiorca zajmujący się między innymi umundurowaniem, który współpracował z amerykańską firmą. – W mojej ocenie zagrożenie takim scenariuszem jest realne – mówi Gazeta.pl.
– Rzeczywiście nawiązuje do Multicama – przyznaje także Michał Sitarski. Zastrzega jednak, że różnice są, a amerykański wzór oraz jego mutacje są bardzo popularne i zalały cały wojskowy świat.
Zarzut odpiera też zdecydowanie MON. W odpowiedzi na nasze pytania stwierdzono, że „powstał na podstawie 30-letniego doświadczenia żołnierzy Wojska Polskiego”.
„Ryś” został opracowany przez specjalistów Wojskowego Ośrodka Badawczo-Wdrożeniowego Służby Mundurowej (WOBWSM), natomiast firma Adropol S.A. na podstawie przekazanych Warunków Technicznych oraz zawartej umowy, wykonała go fizycznie, nanosząc nadruk maskujący na tkaninę” – zaznacza resort obrony narodowej.
Dodano też, że wzór „Ryś” zastrzeżono w urzędach patentowych Polski i UE, „aby to Ministerstwo Obrony Narodowej decydowało kto i w jakich okolicznościach może się nim posługiwać.” Finalnie ministerstwo stwierdza:
Każdy z legalnie działających podmiotów gospodarczych, nie tylko wskazana przez Państwa firma (Crye Precision – red.) ma prawo podejmować kroki prawne. Natomiast, z całą mocą należy stwierdzić, że podczas tworzenia nowego wzoru maskującego K03 „Ryś” korzystaliśmy z naszego, ponad 30-letniego, doświadczenia żołnierzy WP i specjalistów z Wojskowego Ośrodka Badawczo – Wdrożeniowego Służby Mundurowej, a K03 „Ryś” jest naszym autorskim projektem.
Przedsiębiorca Mateusz Krumanow jest jednak zdania, że deklarowana polskość zastosowanych rozwiązań jest co najmniej dyskusyjna. Tłumaczy, że kamuflaż to nie tylko barwy, które w wydaniu „Rysia” są nieco inne niż w klasycznym Multicamie. Są bardziej zielone i wysycone, dopasowane do najczęściej spotykanych w polskich warunkach kolorów.
– Paleta barw to jednak tylko jeden z elementów kamuflażu. Kolejnym ważnym jest układ plam, to jak się przenikają i jak z sobą kontrastują – opisuje. Stoi za tym cała dziedzina nauki, która ocenia jak odpowiednio zaprojektować wygląd nadruku na tkaninie, aby skutecznie rozbijał sylwetkę człowieka na różnych tłach i utrudniał dostrzeżenie go. Co bardziej udane rozwiązania są patentowane.
– I tutaj w mojej ocenie nasz nowy kamuflaż jest bardzo bliskim krewnym Multicamu. Jak się przyjrzeć, to widać, że po prostu wzięto ten wzór, rozciągnięto go i co nieco poprzesuwano. Kluczowe rozwiązania zostały jednak takie same. Żeby tego uniknąć, trzeba by ten wzór głęboko zmodyfikować, a tego nie zrobiono – ocenia Krumanow.
Jak wspomina Krumanow, polska firma tekstylna Andropol, produkująca tkaniny na mundury dla wojska, w przeszłości już produkowała bezlicencyjną kopię Multicama na potrzeby sił specjalnych, którą popularnie nazwano Suez.
– Od około 2006 roku do 2019 roku, kiedy to Andropol formalnie uzyskał licencję – opisuje. W 2024 roku pokazano publicznie nowy wzór kamuflażu WS-31, oficjalnie opracowany przez ośrodek WOBWSM w Łodzi i testowany przez wojsko. Specjaliści od razu określili go jako wariację na temat Multicama. – Wkrótce potem polska firma straciła amerykańską licencję – opisuje przedsiębiorca.
Natomiast w 2025 roku na stanowisku WOBWSM podczas targów zbrojeniowych w Kielcach pojawił się nowy mundur dla Wojsk Specjalnych z nowym kamuflażem nazwanym SILVA-25 (według MON też nazywany WS-71). Sitarski w ówczesnym artykule na ten temat nazwał go „silnie inspirowanym” Multicamem. W e-mailu przesłanym do naszej redakcji MON stwierdził, że „Ryś” powstał właśnie jako modyfikacja SILVA-25.
– Nie potrafię odpowiedzieć na pytanie, dlaczego tak zrobiono narażając się na pozew od Amerykanów – mówi Krumanow. Dodaje, że wzór Multicam jest ogromnie popularny na świecie i używają go liczne wojska, zazwyczaj poddając pewnym wariacjom, aby lepiej dostosować go do lokalnych warunków. Niektóre robią to, kupując licencję od Amerykanów. Tak jak Wielka Brytania, Irlandia, Dania, Belgia, Australia czy Nowa Zelandia. Inne tworzą podróbki.
– Wobec tego Crye Precision założyło spółkę-córkę w Europie, aby móc skuteczniej dochodzić swoich praw w Unii Europejskiej. Aktualnie można się spodziewać działań wobec Słowenii, Francji i Hiszpanii, które również wprowadziły nowe wzory kamuflażu, opierając się na rozwiązaniach z Multicama – mówi przedsiębiorca.
Europejski oddział firmy Crye Precision nie zareagował na wysłane przez nas pytania.
Redagował Marcin Kozłowski
