-
W Japonii odnotowano rekordową liczbę spotkań ludzi z niedźwiedziami w pobliżu domów, gospodarstw i dróg, co skłoniło władze do masowego odstrzału tych zwierząt.
-
Badanie wykazało, że kluczową przyczyną nasilenia incydentów jest zmniejszona dostępność naturalnego pokarmu w lasach, a nie jedynie wzrost liczebności niedźwiedzi.
-
Analiza sugeruje, że regularne monitorowanie stanu lasów i dostępności pożywienia może pozwolić na wcześniejsze przewidywanie sezonów podwyższonego ryzyka konfliktów z niedźwiedziami.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Japonia zmaga się z atakami niedźwiedzi, które w ostatnich latach stały się poważnym zagrożeniem dla mieszkańców. Naukowcy wskazują jednak, że nie należy tłumaczyć tego zjawiska wyłącznie rosnącą populacją zwierząt. Niedźwiedzie zazwyczaj unikają ludzi, ale gdy las przestaje dostarczać im wystarczającej ilości jedzenia, zaczynają szukać go w pobliżu osad. Szczególnie ważne okazały się lata, w których jednocześnie zawodzą podstawowe i zapasowe źródła pokarmu. To właśnie taki splot niekorzystnych warunków może popychać głodne zwierzęta coraz bliżej człowieka.
Rekordowa fala ataków niedźwiedzi w Japonii
Według danych za rok 2025 w Japonii odnotowano ponad 50 tys. obserwacji niedźwiedzi, a liczba ataków i ofiar była rekordowa. Szczególnie trudna sytuacja wystąpiła w regionie Tohoku. Za część incydentów odpowiada japoński podgatunek niedźwiedzia azjatyckiego, Ursus thibetanus japonicus.
Kryzys był na tyle poważny, że władze sięgnęły po radykalne środki. Między kwietniem 2025 roku a początkiem 2026 roku odstrzelono ponad 14 tys. niedźwiedzi. Reakcja miała ograniczyć zagrożenie dla ludzi, jednak nowe badanie stawia pytanie, czy zmniejszanie populacji może rozwiązać problem.
Badali przyczynę ataków niedźwiedzi
Badanie przeprowadzili naukowcy związani m.in. z Keio University w Japonii oraz Beijing Normal University w Chinach. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Science Advances” w pracy zatytułowanej „Compound food failure on a deteriorated mast system drives Japan’s bear-conflict crisis”.
Naukowcy skupili się na regionie Tohoku, gdzie konflikt między ludźmi a niedźwiedziami szczególnie się nasilił. Zamiast ograniczyć analizę do liczebności zwierząt, sprawdzili, jak zmieniała się dostępność ich naturalnego pokarmu. Wykorzystali 18-letni zbiór danych obejmujący pięć prefektur. Zestawili statystyki incydentów z informacjami o kwitnieniu i owocowaniu buka oraz satelitarnymi pomiarami produktywności roślinności.
To pozwoliło sprawdzić, czy liczba spotkań i ataków rośnie wtedy, gdy las przestaje zapewniać zwierzętom wystarczającą ilość pożywienia. Analizowano również zależność między produkcją nasion a tzw. produktywnością pierwotną, czyli wskaźnikiem pokazującym, jak intensywnie roślinność wytwarza biomasę. Dane obejmowały okresy poprzedzające najnowszy kryzys, dzięki czemu badacze mogli porównać lata spokojniejsze z tymi, w których liczba incydentów gwałtownie rosła.
Buk przestał dostarczać niedźwiedziom tyle jedzenia
Jednym z najważniejszych elementów układanki okazał się buk japoński (Fagus crenata). Jego nasiona są istotnym źródłem energii dla niedźwiedzi, szczególnie przed okresem zimowym. Zwierzęta muszą wtedy zgromadzić odpowiednie zapasy tłuszczu, dlatego lata z niedoborem nasion mogą mieć dla nich bardzo poważne konsekwencje.
Analiza wykazała, że około 2006 roku w systemie owocowania buka nastąpił punkt zwrotny. Od tego czasu lata słabej produkcji nasion stały się bardziej dotkliwe, a krytycznie niska dostępność pokarmu zaczęła występować częściej. Co ważne, problem nie polegał po prostu na tym, że drzewa przestały kwitnąć. Badacze zauważyli zaburzenie na późniejszym etapie: z dużej liczby kwiatów powstawało coraz mniej nasion.
Jest próg, po którego przekroczeniu zaczyna się problem
Badacze odkryli wyraźny związek między dostępnością nasion a liczbą konfliktów. Gdy indeks dostępności nasion spadał poniżej wartości 0,38, liczba incydentów zaczynała gwałtownie rosnąć. W latach zaklasyfikowanych jako kryzysowe notowano średnio 15,8 incydentu na prefekturę, podczas gdy w latach bezpieczniejszych było ich około 5,9.
Z perspektywy mieszkańców może to wyglądać jak nagły wzrost agresywności niedźwiedzi. W rzeczywistości częstsze spotkania z człowiekiem mogą być przede wszystkim konsekwencją zmiany zachowania wymuszonej głodem. Im częściej zwierzęta pojawiają się w przestrzeni ludzi, tym większe staje się prawdopodobieństwo niebezpiecznego spotkania.
Nie tylko buk. Drugi problem pogarsza sytuację
Najważniejszym odkryciem badania jest jednak to, że nie zawsze wystarcza wskazanie jednego źródła pokarmu. W latach, gdy nieurodzaj buka występował jednocześnie ze spadkiem produktywności innej roślinności, sytuacja była jeszcze trudniejsza.
Produktywność pierwotna jest wskaźnikiem związanym z ilością energii i biomasy wytwarzanej przez roślinność. Jej spadek może oznaczać mniej dostępnych liści, owoców, części roślin oraz bezkręgowców, które również są elementem diety niedźwiedzi. Kiedy zawodzą dwa niezależne filary leśnej stołówki, zwierzęta mają znacznie mniej możliwości znalezienia pożywienia.
W takich latach liczba incydentów wynosiła średnio 20,7 na prefekturę, a więc więcej niż można byłoby oczekiwać na podstawie samego niedoboru nasion. Naukowcy określają ten mechanizm jako złożoną porażkę źródeł pokarmu. To ona może wyjaśniać, dlaczego niektóre sezony prowadzą do wyjątkowo gwałtownego wzrostu konfliktów.
Zmiany klimatu mogą rozregulowywać leśny rytm
Autorzy badania wiążą załamanie systemu owocowania z regionalnymi zmianami klimatycznymi. W analizowanym obszarze odnotowano zmianę warunków, które mogą wpływać na przejście od kwitnienia do produkcji nasion. Szczególną uwagę zwrócono na temperaturę i dostępność światła, ponieważ przebieg sezonu wegetacyjnego ma znaczenie dla funkcjonowania drzew.
Wyniki nie oznaczają, że każdy atak niedźwiedzia można bezpośrednio przypisać jednej przyczynie klimatycznej. Konflikt człowieka z dzikimi zwierzętami jest złożony. Znaczenie mają także zmiany użytkowania ziemi, wyludnianie obszarów wiejskich, łatwy dostęp do odpadków oraz obecność atrakcyjnego pożywienia w pobliżu ludzi. Badanie pokazuje jednak, że coraz gorsza kondycja naturalnej „spiżarni” niedźwiedzi może być ważnym elementem całej układanki.
Czy odstrzał niedźwiedzi rozwiąże problem?
Wyniki badania podważają przekonanie, że najważniejszym rozwiązaniem kryzysu jest trwałe zmniejszanie liczebności niedźwiedzi. Jeśli głównym czynnikiem wywołującym wędrówki zwierząt do ludzkich siedzib jest niedobór pożywienia, odstrzał nie usuwa źródła problemu.
Autorzy oszacowali, że powrót owocowania buka do stanu sprzed punktu zwrotnego około 2006 roku mógłby zapobiec mniej więcej 15 procentom przewidywanych incydentów w analizowanym okresie. Nie oznacza to oczywiście, że odbudowa naturalnej bazy pokarmowej rozwiązałaby kryzys całkowicie. Pokazuje jednak, że działania dotyczące środowiska mogą mieć znaczenie dla bezpieczeństwa ludzi.
Naukowcy proponują więc lepsze wykorzystanie danych o stanie lasów. Regularne monitorowanie kwitnienia i owocowania buka oraz obserwowanie produktywności roślinności mogłoby pomóc wcześniej wskazywać sezony wysokiego ryzyka. Jeżeli wiadomo, że las produkuje wyjątkowo mało pokarmu, mieszkańcy najbardziej zagrożonych regionów mogliby wcześniej otrzymywać ostrzeżenia.
Japonia może wcześniej przewidywać niebezpieczne sezony
To ważna wskazówka także dla innych krajów z podobnym problemem. Badanie opublikowane w „Science Advances” sugeruje, że rekordowa fala konfliktów nie jest po prostu historią o zbyt dużej liczbie niedźwiedzi.
To historia o rozregulowanym leśnym rytmie, coraz częstszych niedoborach pokarmu i zwierzętach, które w poszukiwaniu energii przekraczają granicę między lasem a światem człowieka. Jeśli takie zaburzenia będą się pogłębiać, podobnych problemów może być więcej.
