-
Jesienią wończa prezentuje dekoracyjne walory dzięki drobnym kwiatom i intensywnemu zapachowi przypominającemu brzoskwinie, miód i morele.
-
Krzew ten jest zimozielony, o błyszczących, skórzastych liściach i ma szerokie zastosowanie w ogrodzie, od pojedynczych nasadzeń po żywopłoty i uprawę w donicach.
-
Wończa najlepiej rozwija się na słonecznym lub lekko ocienionym stanowisku, wymaga żyznej, przepuszczalnej gleby oraz ochrony przed mrozem, szczególnie w młodym wieku.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Jest krzew, który kwitnie właśnie teraz jesienią i pachnie niczym słodkie brzoskwinie. To wończa, nazywana również osmantusem. Jej niepozorne kwiaty potrafią jednak wypełnić otoczenie intensywnym, słodkim zapachem. Co ważne, roślina nie traci liści na zimę, dlatego nawet po zakończeniu kwitnienia pozostaje zielonym, efektownym elementem ogrodu. W zależności od gatunku może też być prowadzona jako pojedynczy krzew, niski ekran, żywopłot albo uprawiana w donicy.
Wończa – co to za roślina?
Wończa to polska nazwa rodzaju Osmanthus, należącego do rodziny oliwkowatych. Rodzaj obejmuje około 30-36 gatunków krzewów i niewielkich drzew. W ogrodnictwie spotyka się między innymi wończę różnolistną (Osmanthus heterophyllus), osmantusa Burkwooda (Osmanthus × burkwoodii) oraz wończę pachnącą (Osmanthus fragrans). To właśnie różne gatunki i odmiany sprawiają, że wygląd oraz odporność rośliny mogą się znacznie różnić.
Osmantusy wywodzą się przede wszystkim z Azji, szczególnie z jej południowo-wschodniej części, choć przedstawiciele rodzaju występują także w Ameryce Północnej. W samych Chinach rośnie wiele gatunków wończy. W naturze spotyka się je w cieplejszych regionach, gdzie mogą tworzyć zimozielone zarośla i dorastać do rozmiarów niewielkich drzew. W polskich ogrodach pozostają zwykle znacznie mniejsze, a ich powodzenie zależy przede wszystkim od wyboru odpowiedniego gatunku i stanowiska.
Największą ozdobą są liście
Wończa zachwyca nie tylko kwiatami. Jej liście są skórzaste, sztywne i błyszczące, dzięki czemu krzew wygląda atrakcyjnie przez cały rok. W zależności od gatunku mogą być całobrzegie, delikatnie ząbkowane albo wyposażone w ostre kolce na brzegach. Szczególnie efektownie prezentuje się wończa różnolistna. Jej młode liście mogą przypominać liście ostrokrzewu, co nadaje roślinie nieco egzotyczny charakter.
Pędy tworzą gęstą, zwartą koronę, którą można łatwo zagęszczać cięciem. Krzew ma zwykle zaokrąglony pokrój, a w dobrych warunkach może osiągać kilka metrów wysokości. Niektóre odmiany zachwycają także barwnymi liśćmi. 'Goshiki’, 'Variegatus’ czy 'Tricolor’ mają wielobarwne blaszki, dlatego mogą pełnić funkcję dekoracyjną nawet wtedy, gdy nie kwitną.
Kwiaty są małe, ale trudno ich nie zauważyć
Kwiaty wończy nie imponują wielkością. Są drobne, rurkowate lub dzwonkowate i najczęściej mają białą, kremową albo lekko żółtawą barwę. Pojawiają się w kątach liści, często w niewielkich pęczkach, dzięki czemu na pierwszy rzut oka mogą wydawać się skromne. Ich siła tkwi jednak w liczbie oraz zapachu.
W zależności od gatunku i warunków kwitnienie może przypadać na różne terminy. U odmian uprawianych jako jesienne ozdoby kwiaty pojawiają się od końca lata do jesieni, często od sierpnia do października. Właśnie wtedy wończa może stać się jedną z najbardziej pachnących roślin w ogrodzie. Aromat jest słodki, intensywny i owocowy. Często opisuje się go jako połączenie brzoskwini i miodu, dlatego nawet niewielki krzew potrafi zwrócić na siebie uwagę.
W ogrodzie warto posadzić wończę w miejscu, w którym można korzystać z jej zapachu. Dobrym pomysłem jest okolica tarasu, wejścia do domu, ścieżki albo miejsca wypoczynku. Gdy krzew zakwitnie jesienią, przechodzenie obok niego może być znacznie przyjemniejsze niż sugerowałby sam wygląd drobnych kwiatów. Aromat jest bowiem zdecydowanie mocniejszy niż ich rozmiar.
Jakie wymagania ma wończa?
Wończa najlepiej rośnie na stanowisku słonecznym lub lekko ocienionym. W półcieniu także może sobie poradzić, jednak przy mniejszej ilości światła kwitnienie może być mniej obfite. Warto wybrać miejsce zaciszne, osłonięte od silnego wiatru, zwłaszcza jeśli roślina ma rosnąć w gruncie.
Podłoże powinno być żyzne, przepuszczalne i umiarkowanie wilgotne. Krzew nie lubi ani długotrwałego przesuszenia, ani zastojów wody. Dobrze sprawdza się gleba o lekko kwaśnym odczynie. Przed posadzeniem warto poprawić ciężką ziemię kompostem oraz materiałem rozluźniającym, aby korzenie miały dostęp do powietrza i nie stały w mokrym podłożu.
Dobrym terminem sadzenia jest wczesna jesień, zwłaszcza wrzesień i początek października, gdy ziemia jest jeszcze nagrzana, a jednocześnie zwykle łatwiej utrzymać jej wilgotność. Roślina może wtedy rozpocząć tworzenie systemu korzeniowego przed zimą.
Czy wończa przetrwa polską zimę?
Najważniejszym problemem w uprawie osmantusa w Polsce jest mróz. Nie wszystkie gatunki mają podobną odporność. W gruncie większe szanse powodzenia mają między innymi wończa różnolistna oraz osmantus Burkwooda, podczas gdy bardziej ciepłolubne gatunki lepiej traktować jako rośliny pojemnikowe.
Młode egzemplarze warto zabezpieczać na zimę. Przy silniejszych spadkach temperatur można osłonić część nadziemną agrowłókniną, a strefę korzeniową zabezpieczyć grubszą warstwą ściółki. Rośliny uprawiane w donicach są bardziej narażone na przemarzanie korzeni, dlatego najlepiej przenieść je do jasnego, chłodnego i zabezpieczonego przed mrozem pomieszczenia. Zimą podlewanie powinno być ograniczone, ale podłoże nie może całkowicie wyschnąć.
Wończa jako żywopłot i roślina do donicy
Gęsty pokrój oraz dobra reakcja na cięcie sprawiają, że wończa może być wykorzystywana na żywopłoty i zielone osłony. Trzeba jednak pamiętać, że niektóre odmiany rosną powoli. Nie warto więc oczekiwać, że w ciągu jednego sezonu powstanie wysoki, szczelny ekran. Za to z czasem roślina może stworzyć dekoracyjną, zwartą ścianę zieleni.
Wończa to propozycja dla tych, którzy szukają jesiennej rośliny o wyjątkowym charakterze. Zimozielone, błyszczące liście zdobią ogród przez cały rok, a drobne kwiaty jesienią nadrabiają rozmiar niezwykłym zapachem. Jeśli damy jej słoneczne, zaciszne miejsce, przepuszczalną i umiarkowanie wilgotną glebę oraz właściwą ochronę przed mrozem, osmantus może stać się jedną z ciekawszych ozdób ogrodu.
QUIZ dla prawdziwych pasjonatów ogrodnictwa. Rozpoznasz rośliny na zbliżeniu?
