Pogoda 
W czerwcu 2018 r. ówczesny minister kultury Piotr Gliński zawarł umowę z Fundacją Lux Veritatis na utworzenie Muzeum „Pamięć i Tożsamość” im. św. Jana Pawła II. Prezesem fundacji jest o. Tadeusz Rydzyk. Lux Veritatis jest m.in. nadawcą Telewizji Trwam.
Gliński przy okazji podpisania umowy zaznaczał, że nowe muzeum „wypełni lukę w ofercie muzealnej”, która „w niedostatecznym stopniu obejmuje zarówno aksjologię Jana Pawła II, jak i kwestie relacji polsko-żydowskich w czasie II wojny światowej”.
– Odnosząc się do pojawiającej się w przestrzeni publicznej krytyki współpracy MKiDN z Fundacją Lux Veritatis, chciałbym przypomnieć, że toruński ośrodek od lat zajmuje się bardzo cenną działalnością edukacyjną i kulturotwórczą docenianą swego czasu m.in. przez Jana Pawła II – zaznaczał szef resortu kultury.
Ministerstwo zapowiadało, że w latach 2018-2020 przeznaczy na budowę i wyposażenie placówki łącznie 70 mln zł. Resort podkreślał wtedy, że przypadek Muzeum „Pamięć i Tożsamość” nie jest odosobniony i resort na podobnych zasadach współprowadzi z różnymi podmiotami kilkadziesiąt muzeów i instytucji kultury.
Resort dawał pieniądze, a Fundacja Lux Veritatis ze swojej strony udostępniła działki, koncepcję architektoniczną i projekt budowlany, a także zbiory muzealne w postaci m.in. kilkuset godzin dokumentów audiowizualnych i materiałów dotyczących losu Polaków zamordowanych za pomoc Żydom w trakcie II wojny światowej.
Muzeum „Pamięć i Tożsamość” wciąż bez stałej wystawy
Z biegiem lat ministerstwo podpisywało z fundacją kolejne umowy na dotacje celowe. Łącznie resort przeznaczył do tej pory na stworzenie muzeum ponad 210 mln zł.
W październiku 2023 r. doszło do uroczystego otwarcia placówki. Do tej pory nie uruchomiono jednak wystawy stałej. Jak zapowiada muzeum, docelowo ma ona prezentować ponadtysiącletnią historię Polski, a „istotnym elementem narracji” ma być perspektywa Jana Pawła II.
„Aktualnie Muzeum Pamięć i Tożsamość im. św. Jana Pawła II jest w procedurze odbioru wystawy stałej. Zakończenie procedury i udostępnienie wystawy jest zależne od pozyskania środków finansowych. W 2024 r. MKiDN zablokowało środki w wysokości 6,5 mln zł przeznaczone na realizację wystawy stałej. Środki do tej chwili nie zostały odblokowane” – przekazał nam w piątek 13 listopada rzecznik muzeum Eryk Milarski.
To nie znaczy, że bez wystawy stałej muzeum nie funkcjonuje wcale. Na grudzień zaplanowano m.in. biletowane warsztaty dla dzieci i młodzieży pod hasłem „Tradycje i zwyczaje Świąt Bożego Narodzenia”, spektakl o Witoldzie Pileckim, a w październiku i listopadzie odbywała się chociażby wystawa czasowa prac plastycznych osób z niepełnosprawnościami.
„Pomieszczenia o charakterze hotelowym”, „kompleks restauracyjno-kawiarniany”
Po tym, gdy po ostatnich wyborach parlamentarnych doszło do zmiany rządu w grudniu 2023 r., obecne władze resortu kultury postanowiły przyjrzeć się umowie na budowę muzeum. W kwietniu 2024 r. pracownicy ministerstwa przeprowadzili wizytację.
„Wizję w siedzibie Muzeum rozpoczęto od parteru – sali wielofunkcyjnej (miejsce np. dla mniejszych konferencji, prezentacji, spotkań) przewidzianej na ok. 110 osób. Kolejna sala to sala audytoryjna – de facto w pełni profesjonalna sala koncertowa/kinowa z 800 miejscami dla publiczności, także na balkonie” – czytamy w notatce z wizytacji, do której treści dotarł portal Gazeta.pl.
Jak dodano, „na kondygnacjach 3,4,5,6 od strony południowej znajduje się część zamieszkania zbiorowego”. „Na trzech kondygnacjach usytuowano po pięć dwupokojowych, w pełni wyposażonych pomieszczeń o charakterze hotelowym o powierzchni ok. 50m2 każdy” – czytamy. Na szóstej kondygnacji natomiast znajduje się „kompleks restauracyjno-kawiarniany”.
„Wystawa główna znajdować się będzie na dwóch poziomach o powierzchni 2500 m2. (…) Prace nad wystawą stałą są poważnie zaawansowane. Znajdują się tam już niektóre z eksponatów, np. elementy uzbrojenia rycerskiego, kopie obrazów, prezentacje wirtualne itp.” – zaznaczono w notatce z kwietnia 2024 r.
Na ekspozycję stałą przeznaczono zatem nieco ponad 31 proc. całej powierzchni muzeum. Pozostały metraż stanowiły właśnie m.in. sala konferencyjna, sala wielofunkcyjna, czy apartamenty mieszkalne.
„O. Tadeusz Rydzyk mobilizował elektorat PiS przed wyborami”
W listopadzie 2025 r. ministerstwo za pośrednictwem kancelarii prawnej skierowało pozew do Sądu Okręgowego w Warszawie, w którym domagało się uznania umów na utworzenie muzeum i na dotacje za nieważne. Resort żąda też od Fundacji Lux Veritatis ponad 210 mln zł z odsetkami. To już kolejny pozew w tej sprawie, bo poprzedni został zwrócony przez sąd ze względu na braki.
„Państwo polskie odzyskuje kontrolę nad publicznymi pieniędzmi. Po miesiącach bezskutecznych prób porozumienia z Fundacją Lux Veritatis składamy pozew o unieważnienie umów” – pisała na portalu X ministerka kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska. Podkreślała, że „era nietykalności i prywatnych projektów finansowanych z publicznych środków dobiegła końca”.
W pozwie wskazano m.in., że umowy są „sprzeczne z prawem i zasadami współżycia społecznego”, a w rzeczywistości chodziło o „sfinansowanie prywatnego przedsięwzięcia Fundacji Lux Veritatis”. Ministerstwo argumentowało też, że do dnia wniesienia pozwu wciąż nie uruchomiono wystawy stałej, „a zatem muzeum nie prowadzi działalności, dla której miało zostać powołane”.
„Pomimo braku prowadzenia działalności muzealnej, budynek muzeum jest wykorzystywany do organizacji różnego rodzaju wydarzeń, w tym np. pokazów filmowych niezwiązanych z przedmiotem działalności muzeum, czy koncertów” – czytamy w pozwie, do którego treści dotarliśmy.
Zastrzeżenia ministerstwa budził też zapis w umowie dotyczący teoretycznego scenariusza, w którym muzeum zostałoby wykreślone z rejestru instytucji kultury. W takiej sytuacji Fundacja Lux Veritatis mogłaby dalej prowadzić placówkę i nie musiałaby zwracać ministerialnych dotacji, pod warunkiem, że muzeum działałoby jeszcze przez co najmniej 10 lat.
„Zatem w przypadku, gdyby Fundacja podjęła decyzję o braku chęci współprowadzenia Muzeum, przeszłoby ono w całości i nieodpłatnie w jej ręce” – twierdzą autorzy pozwu.
„Wiedzą powszechną jest pozostawanie w zażyłych relacjach członków partii dotychczas sprawującej władzę ze środowiskiem skupionym wokół o. Tadeusza Rydzyka, przejawiających się m.in. obecnością prominentnych członków partii Prawo i Sprawiedliwość na uroczystościach związanych z Telewizją Trwam, Radiem Maryja lub prowadzonymi przez niego instytucjami” – wskazano w pozwie.
Jak stwierdzono, „powszechnie znana jest okoliczność mobilizowania przez o. Tadeusza Rydzyka elektoratu PiS przed każdymi kolejnymi wyborami”.
„W związku z tym, relacje te mają charakter transakcji wiązanej. Z jednej strony poprzedni obóz władzy udzielał znaczącego finansowania szerokiego zakresu działalności prowadzonej przez o. Tadeusza Rydzyka, a z drugiej strony o. Tadeusz Rydzyk wykorzystywał wszelkie dostępne mu środki do szerzenia przekazu mającego bezpośredni wpływ na wynik uzyskiwany przez Prawo i Sprawiedliwość w wyborach” – zaznaczono.
Lux Veritatis: Sprawa od samego początku miała charakter polityczny
Fundacja Lux Veritatis w odpowiedzi na pozew Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oceniła, że resort „manipuluje faktami”, a umowa z resortem jest „całkowicie zgodna z prawem”.
„Muzeum realizuje na szeroką skalę działalność zgodną ze statutem oraz prawem, o czym Ministerstwo jest informowane na bieżąco. Warto mocno zaakcentować, że Ministerstwo zatwierdzało bez zastrzeżeń doroczne sprawozdania z działalności Muzeum” – podkreślono w piśmie z listopada ubiegłego roku.
„Ministerstwo nie może zarzucać braku ukończenia Wystawy Stałej, w sytuacji, gdy Ministerstwo zablokowało kwotę 6,5 mln zł zabezpieczoną w budżecie państwa na dokończenie wystawy stałej. Cały czas prowadzone są prace w kierunku otwarcia wystawy” – zaznaczono.
Fundacja przekonuje też, że wzrost dotacji z 70 mln zł do ponad 210 mln zł jest „typowym zjawiskiem” przy realizacji tego typu inwestycji.
„Zjawisko to ujawniło się zwłaszcza w okresach niepokojów wywołanych covidem oraz wojną na Ukrainie, które pociągnęły za sobą zerwanie łańcuchów dostaw, brak siły roboczej i znaczny wzrost cen artykułów i usług budowlanych” – wyjaśniono. Podobnymi argumentami, jak m.in. covid i wojna tłumaczono przedłużenie prac nad ukończeniem wystawy stałej.
Założyciele muzeum przekonują, że wszystkie elementy budynku, łącznie z salą audytoryjną i częścią mieszkalną, są potrzebne i „konieczne dla wypełnienia funkcji statutowych”. Zapewniono też, że powierzchnia wystawy stałej, czyli ok. 2,6 tys. m2, „mieści się w średniej krajowej w odniesieniu do innych obiektów muzealnych w Polsce”. Podkreślono, że wystawę stałą można też powiększyć o hall, foyer, co daje dodatkowych 900 m2 przestrzeni.
Co więcej, według Fundacji Lux Veritatis statut muzeum pozwala na organizowanie wydarzeń kulturalnych i prowadzenie działalności gospodarczej, a dochód może być wykorzystywany na funkcjonowanie placówki. Wskazano, że tylko w 2024 r. w wystawach czasowych wzięło udział łącznie ok. 18,5 tys. zwiedzających.
Fundacja podkreślała też, że nawet gdyby muzeum zostało wykreślone z rejestru instytucji kultury, to „prowadzenie takiej instytucji muzealnej za środki własne Fundacji przez co najmniej dalsze 10 lat to ogromne zobowiązanie”.
„Hipotetyczną likwidację tej jednostki Ministerstwo (oraz oczywiście media w ostatnim czasie) prezentuje wyłącznie jako schemat w kierunku uzyskania korzyści majątkowych przez Fundację. Tymczasem koszty prowadzenia Muzeum zamykają się aktualnie w kwocie ok. 15 mln zł rocznie. Po otarciu wystawy stałej koszty te będą prawdopodobnie wyższe” – zaznaczono.
„Zdaniem Fundacji sprawa ta od samego początku miała charakter czysto polityczny” – oceniono.
Wyrok w tej sprawie zapadnie zapewne nieprędko. W grudniu ubiegłego roku Fundacja Lux Veritatis wnioskowała o wyłącznie jednej z sędzi ze składu orzekającego. W kwietniu sąd ten wniosek oddalił, a w listopadzie zostało oddalone zażalenie w tej sprawie. Termin rozprawy nie został jeszcze wyznaczony.
Ministerstwo wciąż przekazuje pieniądze na rzecz muzeum. Zgodnie z aneksem podpisanym kilka dni po październikowych wyborach w 2023 r., resort przelewa placówce dotację w wysokości 15 mln zł rocznie. Obecna umowa obowiązuje do końca grudnia 2028 r.
Niezależnie od sprawy toczącej się w sądzie, okoliczności zawarcia umowy na budowę muzeum bada Prokuratura Regionalna w Rzeszowie. Śledztwo przedłużone jest na razie do 9 stycznia. W grudniu ubiegłego roku w rzeszowskiej prokuraturze przesłuchani zostali jako świadkowie o. Tadeusz Rydzyk i były minister Piotr Gliński.
„Środki zostały wydane zgodnie z prawem”
W kwietniu do akt sprawy wpłynęło sprawozdanie z audytu Izby Administracji Skarbowej w Warszawie. Badano prawidłowość gospodarowania pieniędzmi otrzymanymi z ministerstwa w latach 2019-2023 (łącznie chodzi o ponad 207 mln zł przekazanych w tym okresie).
IAS generalnie pozytywnie oceniła działania muzeum w zakresie wykorzystania dotacji. Negatywnie oceniono natomiast wydanie relatywnie niewielkiej części tej kwoty – 443 tys. zł – na zorganizowanie koncertu na otwarcie muzeum oraz zakup usług wsparcia inżynierskiego.
Fundacja argumentowała w odpowiedzi, że przepisy nie zakazują organizacji wydarzeń kulturalnych, nawet jeśli nie została otwarta stała wystawa. Tłumaczono też, że wydatki na wsparcie inżynierskie miały pomóc m.in. w ocenie jakości robót przeprowadzonych przez wykonawcę inwestycji.
– Ten audyt potwierdził, że wszystkie działania muzeum, wszystkie wydatkowane środki, które otrzymało muzeum, zostały wydane zgodnie z prawem, prawidłowo, legalnie i tutaj nie ma żadnych zarzutów – tłumaczyła potem na antenie Telewizji Trwam Lidia Kochanowicz-Mańk, dyrektorka finansowa Fundacji Lux Veritatis.
– W tym audycie jasno jest napisane, że wszystkie te środki otrzymało muzeum, państwowa instytucja kultury, a nie, tak jak to podaje się w mediach, że takie środki otrzymała Fundacja Lux Veritatis. Żadna złotówka z tych środków nie wpłynęła do fundacji, wpłynęła wyłącznie do muzeum – dodawała przedstawicielka fundacji.
Ta sama Izba Administracji Skarbowej dwa lata wcześniej złożyła do prokuratury zawiadomienie, wskazując, że w umowach podpisywanych z ministerstwem w sposób niedostateczny zabezpieczono interesy Skarbu Państwa.
NIK: Fundacja nie miała doświadczenia w działalności muzealnej
We wrześniu ubiegłego roku raport ws. Muzeum „Pamięć i Tożsamość” wydała Najwyższa Izba Kontroli. NIK złożyła też zawiadomienie do prokuratury o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez byłego ministra kultury Piotra Glińskiego, zarzucając mu przekroczenie uprawnień i działanie na szkodę interesu publicznego.
„W czerwcu 2018 r. minister kultury zawarł z Lux Veritatis umowę dotyczącą budowy i współprowadzenia muzeum, mimo że fundacja nie tylko nie miała żadnego doświadczenia w działalności muzealnej, ale nawet niezbędnych do uruchomienia takiej placówki eksponatów. Ministerstwo nie zleciło też żadnych analiz wskazujących na zasadność utworzenia instytucji kultury o takim charakterze” – wskazano w komunikacie NIK.
Jak oceniła Najwyższa Izba Kontroli, nielegalnie wydano 57 mln zł na „opracowanie założeń i kompleksową realizację wystawy stałej, chociaż umowa takich wydatków nie przewidywała”.
„NIK ustaliła także, że ani przed, ani po podpisaniu umowy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie dysponowało projektem budowlanym inwestycji. (…) Wybudowany obiekt przeznaczony na siedzibę muzeum obejmował w znacznej większości pomieszczenia i powierzchnie, których związku z działalnością muzealną nie wykazano lub był on jedynie teoretyczny” – czytamy. NIK zaznaczyła, że ani umowa, ani statut nie przewidywały stworzenia 15 apartamentów.
„Najwyższa Izba kontroli zwraca również uwagę na to, że Ministerstwo Kultury nie sprawdziło w jaki sposób Lux Veritatis wykorzystuje dotację celową na realizację inwestycji i ograniczyło nadzór nad nią do analizy nadsyłanych przez fundację sprawozdań” – zaznaczono.
– NIK postawił taką tezę, z którą się nie zgadzam, że wydatkowanie środków na wystawę stałą powinno odbyć się na podstawie kolejnej umowy – komentował w Telewizji Trwam mec. Karol Prawda, pełnomocnik Fundacji Lux Veritatis.
– W raporcie NIK zamieszczono zeznania jednego z dyrektorów ministerstwa, który powiedział, że umowa na utworzenie muzeum nie powstała, tak jak media mówiły, na podstawie zmowy, spisku, porozumienia ojca Rydzyka z ministrem Glińskim, tylko był projekt umowy, który powstał dwa, trzy lata wcześniej. Służył do zorganizowania innej instytucji kultury, tym projektem się po prostu posłużono – podkreślał.
Piotr Gliński o „kłamliwych mainstreamowych narracjach”
– Ani złotówka środków publicznych nie została przekazana do żadnych prywatnych rąk, czy do fundacji. (…) To powołana instytucja [muzeum – red.] była zasilana ze środków publicznych, zgodnie z procedurami, podobnie jak wiele innych instytucji powołanych dla dobra publicznego, będących własnością państwa polskiego, a nie prywatnych instytucji. Organizatorem głównym jest Ministerstwo Kultury – mówił w grudniu 2025 r. w Radiu Wnet Piotr Gliński.
Były minister zaznaczył, że cała inwestycja była przeprowadzona zgodnie z prawem.
– Te narracje mainstreamowe są tak straszliwie kłamliwe, a my nie jesteśmy w stanie tego odkłamywać (…) To jest muzeum, które jest tworzone razem ze środowiskiem toruńskim. Wiadomo, że o. Tadeusz Rydzyk i jego media, szkoła i inne przedsięwzięcia były wielokrotnie poddawane krytycznej propagandzie – ubolewał były szef resortu.
