Umorzenie długów w ZUS. Rząd skierował projekt do Sejmu

Rząd chce ustawowo umorzyć część najstarszych zobowiązań wobec ZUS, czyli tych, które powstały przed 1 stycznia 1999 r.

ZUS skreśli stare długi. Rząd wysłał projekt do Sejmu

Projekt ustawy oznaczony numerem UDER108 11 sierpnia 2026 został skierowany do Sejmu przez premiera Donalda Tuska jako element rządowych działań deregulacyjnych, a do reprezentowania stanowiska rządu podczas prac parlamentarnych wyznaczono minister rodziny, pracy i polityki społecznej.

Najważniejsze rozwiązanie zakłada, że po wejściu ustawy w życie stare należności zostaną umorzone automatycznie, bez konieczności składania wniosku przez dłużnika. Zmiana nie obejmie zaległości powstałych od 1999 r. ani bieżących składek, lecz wyłącznie zobowiązania pochodzące jeszcze ze starego systemu ubezpieczeń społecznych.

Jakie długi zostaną umorzone? Lista

Zmiana ma objąć nie tylko same składki na ubezpieczenie, ale również określone należności wobec Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Razem z długiem głównym umorzone zostałyby także odsetki, opłaty dodatkowe i prolongacyjne oraz koszty upomnienia i egzekucji, a trwające postępowania dotyczące tych należności zostałyby zakończone. ZUS nie wydawałby przy tym indywidualnych decyzji w każdej sprawie, lecz informował zainteresowanych przez PUE ZUS albo listownie na ostatni zgłoszony adres.

Szczególne zasady przewidziano dla osób, które dawniej prowadziły działalność gospodarczą lub z innego tytułu opłacały składki za siebie. W ich przypadku umorzenie może mieć znaczenie przy ustalaniu kapitału początkowego lub wysokości przyszłych świadczeń, dlatego będą mogły z niego zrezygnować w ciągu 30 dni od otrzymania zawiadomienia z ZUS.

Główne przepisy mają zacząć obowiązywać pierwszego dnia miesiąca po upływie pięciu miesięcy od ogłoszenia ustawy, więc dokładny termin umorzenia będzie znany dopiero po zakończeniu całego procesu legislacyjnego.

Państwo chce oszczędzić na egzekucji. Chodzi o ponad 120 mln zł

Powodem przygotowania nowych przepisów jest przede wszystkim niska opłacalność dalszego ściągania najstarszych zaległości.

Według danych z uzasadnienia projektu długi powstałe do końca 1998 r. wynoszą około 315 mln zł i dotyczą około 7,1 tys. płatników, w tym około 340 aktywnych przedsiębiorców z zadłużeniem rzędu 21 mln zł.

ZUS nadal ma obowiązek prowadzić wobec nich działania egzekucyjne, choć odzyskiwane kwoty często pokrywają głównie odsetki i koszty postępowania, a sama należność główna maleje bardzo powoli.

Rząd wskazuje, że dalsza obsługa tych zobowiązań może kosztować wielokrotnie więcej, niż uda się z nich odzyskać. W perspektywie dziesięciu lat potencjalne wpływy oszacowano na około 13,9 mln zł, podczas gdy koszty działań ZUS miałyby sięgnąć około 135,3 mln zł. Umorzenie starych należności oznaczałoby więc około 121,4 mln zł oszczędności dla sektora finansów publicznych.

Znaczenie ma również to, na czym ZUS mógłby skupić się zamiast prowadzenia mało skutecznych postępowań dotyczących długów sprzed reformy. Zadłużenie składkowe powstałe od 1 stycznia 1999 r. wynosiło na koniec 2025 r. około 47 mld zł, a rząd zakłada, że przesunięcie pracowników i zasobów na te nowsze należności może wyraźnie zwiększyć wpływy.

Obecne przepisy pozwalają wprawdzie umarzać stare długi indywidualnie, ale wymaga to osobnych postępowań i spełnienia określonych warunków, dlatego projekt ma zastąpić ten model jednorazowym, systemowym rozwiązaniem.