Pogoda 
Tak długo wyczekiwana ustawa frankowa miała wzmocnić ochronę konsumentów. Czy jednak nie doszło do swoistego legislacyjnego „uprzywilejowania” frankowiczów? Wątpliwości dotyczące tego, dlaczego szczególne rozwiązania objęły tylko kredytobiorców mających kredyty denominowane lub indeksowane do franka szwajcarskiego, trafiły już do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Pytanie skierował Sąd Apelacyjny w Warszawie, który chce ustalić, czy takie zróżnicowanie ochrony konsumentów jest zgodne z unijnymi przepisami.
Przypomnijmy, że Ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego obowiązuje od 7 sierpnia 2026 r. Wprowadziła rozwiązania, które mają usprawnić postępowania sądowe i ułatwić frankowiczom dochodzenie roszczeń, m.in. możliwość wstrzymania spłaty rat po doręczeniu pozwu. Jednocześnie podobnych ułatwień nie otrzymali kredytobiorcy mający zobowiązania waloryzowane do innych walut.
O tym, czy takie rozróżnienie ma prawne uzasadnienie, co może w tej sprawie zdecydować TSUE i co ewentualne korzystne rozstrzygnięcie oznaczałoby dla niefrankowych kredytobiorców, rozmawiam z Magdaleną Pledziewicz, radcą prawnym specjalizującą się w sporach konsumentów z instytucjami finansowymi i pełnomocnikiem powodów, w sprawie których Sąd Apelacyjny zdecydował się skierować pytanie do TSUE.
Beata Anna Święcicka, „Wprost”: W przestrzeni publicznej pojawiają się głosy, że ustawa frankowa stawia frankowiczów w uprzywilejowanej pozycji. Czy rzeczywiście tak jest?
Mec. Magdalena Pledziewicz: Trudno powiedzieć, żeby frankowicze byli uprzywilejowani w gronie wszystkich kredytobiorców, których umowy mogą zawierać nieuczciwe postanowienia, ponieważ takie klauzule mogą znajdować się w każdej umowie, nie tylko kredytu waloryzowanego do waluty obcej.
Na pewno od dnia wejścia w życie tzw. ustawy frankowej, tj. 7 sierpnia br., kredytobiorcy frankowi są pod pewnymi względami inaczej traktowani w procesie sądowym niż osoby, które zaciągnęły kredyt waloryzowany inną walutą.
Oczywiście, jak zawsze przy podobnych zmianach, zdania są podzielone, czy ustawa frankowa faktycznie działa bardziej na korzyść dla kredytobiorców, czy na niekorzyść. Ja jednak jestem zdania, że summa summarum pozycja frankowicza jest lepsza, niż była przed zmianą. Dlaczego? Bo przede wszystkim otrzymuje z miejsca możliwość zaprzestania spłaty rat kredytu.
Co zatem z kredytobiorcami, którzy mają bardzo podobne umowy, ale kredyt waloryzowany był nie do franka, lecz np. do euro? Czy ustawa frankowa nie stworzyła między nimi nierówności?
Nie chciałabym tutaj mówić o „premiowaniu” czy też „faworyzowaniu”, bo takie określenia zakładają, że przyjęcie ustawy frankowej było niesłuszne. Nie. Reprezentuję przed sądami wielu frankowiczów i od momentu wejścia w życie ustawy na własne oczy widzę usprawnienia w naszej pracy.
Problem w tym, że tymi usprawnieniami objęto zbyt wąską grupę kredytobiorców. Nie widzę prawnych podstaw do tego, aby nie wprowadzać takich samych usprawnień procesowych również w sprawach waloryzowanych kursem innych walut niż CHF. A to dlatego, że przed sądem proces nie dotyczy tego, czy kredyt był udzielony w walucie EUR, czy CHF, czy w USD.
Proces zawsze dotyczy tego, czy konkretne zapisy umowy były dozwolone, czy też nie. W przypadku kredytów waloryzowanych walutami obcymi wszystko zasadza się na tym (głównie, choć są oczywiście inne zarzuty), czy bank dowolnie ustalał kurs waluty przy przeliczeniach. W praktyce zatem od strony prawnej procesy „frankowe” i „eurowe” niewiele się różnią. Od początku walki o stwierdzanie nieważności podobnych umów nikt nie różnicował tych spraw. Dlatego na przykład wydział przy Sądzie Okręgowym w Warszawie, który się nimi zajmuje, rozpatruje sprawy kredytów „waloryzowanych do walut obcych”, a nie kredytów waloryzowanych tylko do franka szwajcarskiego. Dlaczego ustawodawca nie objął innych umów ustawą frankową? To nie zostało w żaden sposób wyjaśnione w projekcie ustawy. Może istniały sensowne powody, ale nie zostały przedstawione.
Skoro w sądzie liczy się to, czy warunki umowy były uczciwe, a nie to, w jakiej walucie był kredyt, to czym można uzasadnić szczególną ochronę tylko frankowiczów?
Jak wskazałam powyżej – ja się takiego prawnego uzasadnienia nie dopatruję. Jedyne różnice, jakie występują w procesach o stwierdzenie nieważności umowy kredytu waloryzowanego do innej waluty niż CHF, są czysto praktyczne i dotyczą konsekwencji finansowych dla stron. To oczywiście z uwagi na to, że najczęściej kredyty te zawierane były kilka lat później niż te w CHF, czasem nawet dekadę później. To miało oczywiście wpływ na wysokość już spłaconego zobowiązania. Poza tym inne były również wahania kursowe. Jednak te wszystkie kwestie dla samego stwierdzenia, czy kredyt był uczciwy, czy nie, nie mają znaczenia. To samo zauważył Sąd Apelacyjny w Warszawie, kierując swoje pytanie do TSUE w dniu 19 sierpnia.
Czy TSUE może podważyć ograniczenie szczególnej ochrony do kredytów frankowych, czy o rozszerzeniu tych rozwiązań musi zdecydować polski ustawodawca?
Tu będzie odrobina prawa, ale przy tak konkretnym pytaniu nie możemy od tego uciekać. Otóż ustawa „frankowa”, która weszła w życie na początku sierpnia, realizuje wytyczną z art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG, która nakłada na Państwa Członkowskie obowiązek zapewnienia skutecznych środków mających na celu zapobieganie stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach z konsumentami.
Z kolei do naczelnych zadań TSUE należy zapewnienie poszanowania prawa UE, co oznacza, że Trybunał ten jak najbardziej ma kompetencje do zdecydowania, czy „ustawa frankowa” prawidłowo realizuje wspomnianą dyrektywę. Jednak są tutaj ograniczenia. TSUE nie rozstrzyga o instrumentach proceduralnych, których Państwa Członkowskie używają do wdrożenia zasad ochrony konsumenta. Dlatego też pytanie prejudycjalne SA w Warszawie dotyczy tylko zabezpieczenia roszczeń, czyli przyznania wyłącznie frankowiczom możliwości zaprzestania spłaty rat kredytu po doręczeniu pozwu.
Nie ma natomiast w pytaniu mowy o zasadach stricte proceduralnych, które wprowadziła ustawa, a które mają przyspieszyć procesy – niestety tylko frankowe. To leży już w gestii ustawodawcy polskiego.
Inni kredytobiorcy mogą przecież również wystąpić o zabezpieczenie. Tyle że muszą przejść zwykłą procedurę. Czy w praktyce daje im ona porównywalną ochronę?
Nie, nie jest to porównywalna ochrona. Przede wszystkim dlatego, że w normalnym trybie ubiegania się o zabezpieczenie strona procesu musi wykazać spełnienie kilku warunków i sąd może uznać, że nie udało się jej tego dokonać, w rezultacie odmawiając zabezpieczenia. Od takiego postanowienia służy zażalenie, w którym musimy przekonać sąd II instancji, że poprzednik nie miał racji albo że okoliczności uległy zmianie. Nie mówię, że jest to rozwiązanie złe, absolutnie – to normalna procedura rozpoznawania spraw w procesie cywilnym.
Tylko że trudno powiedzieć, że przyznanie zabezpieczenia automatycznie, w momencie doręczenia pozwu konsumenta bankowi, nie stanowi kolosalnego ułatwienia w porównaniu z tradycyjną drogą.
Co w praktyce zmieniłoby dla kredytobiorców w euro lub innych walutach korzystne dla nich rozstrzygnięcie TSUE? Czy również oni mogliby przestać spłacać raty na czas procesu?
Jeśli Trybunał orzeknie zgodnie z sugestią sądu odsyłającego, to sądy polskie najprawdopodobniej rozszerzą zakres stosowania zabezpieczenia w uprzywilejowanej formie również na kredytobiorców w innych walutach. W takim wypadku również kredytobiorcy mający zobowiązania np. w euro po doręczeniu pozwu bankowi będą mogli zaprzestać spłat kredytu do czasu prawomocnego zakończenia ich procesu. Natomiast nie będą mogli liczyć na takie ułatwienia, jak wprowadzone ustawą frankową: możliwość rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, czyli bez rozprawy, czy możliwość przesłuchania stron na piśmie. Te ułatwienia proceduralne musiałyby zostać rozszerzone na innych kredytobiorców przez ustawodawcę.
Dziękuję za rozmowę.
BIO: Magdalena Pledziewicz jest radcą prawnym wpisanym na listę OIRP w Toruniu (nr Tr-1079). Ukończyła studia prawnicze i historyczne na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Regularnie publikuje artykuły w serwisie „Wprost”, popularyzując wiedzę z zakresu prawa finansowego. W latach 2019 i 2020 pełniła funkcję eksperta zewnętrznego w Biurze Rzecznika Finansowego. Jest wspólniczką i założycielką kancelarii, która skupia się na reprezentowaniu konsumentów w sprawach przeciwko instytucjom finansowym, zarówno na etapie reklamacji, jak i w postępowaniach sądowych. Pledziewicz Kancelaria sp. k. z siedzibą w Toruniu specjalizuje się w sprawach związanych z kredytami frankowymi, kredytem w euro, upadłością konsumencką oraz sankcją kredytu darmowego i innymi zagadnieniami związanymi z rynkiem finansowym.
