W Azji są niemal czymś świętym. Wyjątkowe świetliki znikają

W Azji występuje wiele różnych gatunków świetlików, a część z nich przystosowała się do życia w konkretnych środowiskach. Niektóre związane są z terenami podmokłymi i wodą, inne np. z lasami, a jeszcze inne z tradycyjnymi polami uprawnymi. Właśnie dlatego zniknięcie określonego siedliska może oznaczać zniknięcie całej lokalnej populacji.

Taka sytuacja zdarzyła się na Bali w Indonezji. Wielką zmianę po około 40 latach zauważyli przyrodnicy. Chmury świetlików zaczęły stopniowo zanikać.

Co zabija świetliki z Bali?

Nie jest to problem dotyczący wyłącznie jednej balijskiej wioski. Populacje świetlików w wielu częściach Azji Południowo-Wschodniej zmniejszają się między innymi w wyniku utraty i fragmentacji siedlisk, zanieczyszczenia światłem, stosowania pestycydów oraz zmian klimatycznych. Szybka urbanizacja i rozwój turystyki dodatkowo przekształcają naturalny krajobraz Bali. Znikają wilgotne tereny, zmieniają się brzegi rzek, a tradycyjne pola uprawne coraz częściej są zastępowane przez zabudowę. Rośnie znaczenie turystyki, która może wypierać zwierzęta z ich naturalnych siedlisk.

Szczególnie dużym problemem jest sztuczne światło. Świetliki wykorzystują sygnały świetlne do komunikacji, dlatego nadmiar światła pochodzącego z ulic, hoteli, budynków czy infrastruktury turystycznej może utrudniać im odnajdywanie partnerów. Pestycydy mogą natomiast bezpośrednio szkodzić samym owadom oraz organizmom, którymi żywią się ich larwy.

Ratunek dla świetlika

W 2020 r. część mieszkańców postanowiła przywrócić świetliki na Bali. Powstała specjalna inicjatywa „Bring Back the Light”, skupiająca się na ochronie i hodowli tych owadów oraz próbach przywrócenia ich do naturalnego środowiska.

Początkowo głównym celem było rozmnażanie świetlików. Z czasem naukowcy zrozumieli jednak, że sama hodowla nie wystarczy. Można wyhodować nowe pokolenia owadów, ale jeśli nie będą miały odpowiedniego miejsca do życia, ich populacja ponownie zacznie się zmniejszać.

Dlatego coraz ważniejszą częścią projektu stała się ochrona całego ekosystemu. Przyrodnicy zachęcają więc lokalnych rolników do ograniczenia stosowania chemicznych środków ochrony roślin, czyli pestycydów i przechodzenia na bardziej ekologiczne metody uprawy. Celem jest stworzenie warunków, w których świetliki będą mogły nie tylko zostać wypuszczone do środowiska, ale również znaleźć pożywienie, rozmnażać się i samodzielnie utrzymywać swoją populację.

Wszędobylski świecący owad

Świetliki występują na wszystkich zamieszkanych kontynentach poza Antarktydą. Szczególnie liczne i różnorodne są w Azji, Ameryce Północnej i Południowej oraz w regionach tropikalnych. Można je spotkać między innymi na terenach podmokłych, w lasach, na łąkach, w pobliżu rzek i strumieni oraz na polach uprawnych. W Azji Południowo-Wschodniej wiele gatunków jest związanych z terenami wilgotnymi, w tym z namorzynami, brzegami rzek i tradycyjnymi krajobrazami rolniczymi.

Świetliki to niewielkie chrząszcze należące do rodziny świetlikowatych (Lampyridae). Najbardziej charakterystyczną ich cechą jest zdolność do bioluminescencji, czyli wytwarzania światła w wyniku reakcji chemicznej zachodzącej w ich organizmach. Światło powstaje przede wszystkim dzięki substancji zwanej lucyferyną, która w obecności enzymu – lucyferazy – reaguje z tlenem. W ten sposób świetliki mogą wytwarzać światło niezwykle efektywnie, niemal bez wydzielania ciepła.

Światło wykorzystują przede wszystkim do komunikacji i rozmnażania. U wielu gatunków samce wysyłają charakterystyczne sygnały świetlne, a samice odpowiadają na nie, umożliwiając odnalezienie partnera. Każdy gatunek może mieć własny sposób migania – różniący się kolorem, częstotliwością i długością błysków. Dla człowieka może wyglądać to jak przypadkowe migotanie, ale dla świetlików jest to skomplikowany system komunikacji.

---

Światło wykorzystują przede wszystkim do komunikacji i rozmnażaniaCHRISTOPHE VECHOTAFP

---

Owady symbole. Dla Japończyków są niemal święte

W krajach Azji Południowo-Wschodniej świetliki potrafią tworzyć niezwykłe skupiska. Szczególnie spektakularne są obserwacje, podczas których tysiące owadów niemal jednocześnie świeci na drzewach porastających brzegi rzek. Zjawisko synchronicznego świecenia jest znane między innymi z Malezji, Tajlandii, Indonezji i Filipin. Świetliki mają również znaczenie kulturowe. W wielu częściach Azji ich światło od dawna kojarzone jest z nadzieją, pięknem, przemijaniem i światłem pojawiającym się w ciemności.

Szczególne miejsce zajmują w kulturze Japonii, gdzie świetliki – hotaru – stały się symbolem przemijania. Ich krótkie, migoczące światło bywało porównywane do ludzkiego życia: pięknego, ale nietrwałego. Motyw świetlików pojawia się w japońskiej literaturze, poezji i sztuce. Symbol ten wykorzystywany jest często w azjatyckiej kinematografii, jednym z najbardziej znanych przykładów anime z tym motywem jest z kolei wzruszający film pod tytułem „Grobowiec świetlików”.

Świetliki są czymś więcej niż estetycznym elementem nocnego krajobrazu. Pełnią również ważną funkcję w przyrodzie. Ich obecność może być oznaką dobrze zachowanego, stosunkowo czystego i odpowiednio wilgotnego środowiska. Są też częścią łańcuchów pokarmowych, a ich larwy żywią się między innymi drobnymi bezkręgowcami, takimi jak ślimaki czy inne miękkie organizmy.

Jeżeli z krajobrazu znikają owady wymagające określonych warunków wodnych, roślinności i odpowiedniego poziomu ciemności, może to świadczyć o tym, że cały ekosystem ulega przekształceniu.