87. rocznica napaści ZSRR na Polskę. Obchodzimy ją 17 września

17 września 1939 roku – tragiczna noc w historii Polski

W nocy z 16 na 17 września 1939 roku, o godz. 3, polski ambasador w Moskwie otrzymał fałszywą notę dyplomatyczną uzasadniającą wkroczenie Armii Czerwonej do Polski „ochroną” mniejszości narodowych.

W rzeczywistości agresja ZSRR była bezpośrednią konsekwencją tajnego porozumienia w ramach paktu Ribbentrop-Mołotow, w którym hitlerowskie Niemcy i Związek Radziecki podzieliły między siebie strefy wpływów. Najazd od wschodu przypieczętował los walczącej z Niemcami Polski i doprowadził do zajęcia ponad 190 tys. km kw polskiego terytorium zamieszkiwanego przez 13 mln obywateli.

Zsyłki Polaków na Syberię

Po zakończeniu walk tysiące Polaków i funkcjonariuszy (w tym policjantów) trafiło do sowieckiej niewoli. Decyzją Józefa Stalina i kierownictwa NKWD z 5 marca 1940 roku rozstrzelano co najmniej 21 tys. obywateli polskich – w tym ponad 3 tys. policjantów.

Kolejne 12 tys. osób wysłano do łagrów, skąd większość nigdy nie wróciła. Prawda o tej zbrodni była przez lata ukrywana.

W latach 1940-1941 władze sowieckie przeprowadziły cztery masowe wywózki ludności z okupowanych ziem wschodnich:

• 10 lutego 1940 r.: pierwsza fala wywózek do północnej Rosji i Syberii objęła ok. 140 tys. osób.

• 13 kwietnia 1940 r.: druga deportacja uderzyła głównie w rodziny mordowanych właśnie w Katyniu i innych więzieniach.

• czerwiec 1940 r. oraz maj 1941 r.: kolejne dwie fale dopełniły bilansu represji.

Oficjalne dane NKWD mówią o 330-340 tys. deportowanych, natomiast Związek Sybiraków szacuje liczbę wywiezionych nawet na 1,3 mln osób.

Głównym celem deportacji była fizyczna i społeczna eksterminacja polskich elit oraz pozyskanie darmowej siły roboczej dla imperium sowieckiego. Jak wskazuje prof. Andrzej Paczkowski, represjom poddano ponad 1 mln osób (co dziesiątego mieszkańca tych ziem). Nie mniej niż 30 tys. zostało bezpośrednio rozstrzelanych, a śmiertelność wśród wywiezionych i więzionych sięgała 8-10 proc., co oznacza śmierć 90-100 tys. Polaków.

Pamięć i obchody Dnia Sybiraka

W hołdzie ofiarom sowieckich represji, każdego roku 17 września – który w tym roku wypada w czwartek – w całej Polsce organizowane są uroczyste obchody Dnia Sybiraka. Mają one podniosły charakter i przebiegają według podobnego scenariusza w wielu miastach, gromadząc kombatantów, przedstawicieli władz, służb mundurowych oraz młodzież szkolną.

Uroczystości zazwyczaj rozpoczynają się od mszy świętych odprawianych w intencji Ojczyzny oraz zmarłych i żyjących zesłańców. Następnie uczestnicy przenoszą się pod lokalne pomniki poświęcone ofiarom. To tam odbywa się główna, oficjalna część obchodów, której stałym elementem jest odczytanie apelu oraz składanie wieńców i zapalanie zniczy.

Ważnym punktem uroczystości są wystąpienia naocznych świadków – przedstawicieli Związku Sybiraków oraz Rodzin Katyńskich – a także wręczanie odznaczeń państwowych i pamiątkowych zasłużonym członkom tych społeczności. W wielu miejscowościach organizowane są również patriotyczne marsze.