Angela Merkel powróciła. I mówi rzeczy co najmniej zastanawiające

– Serce mi krwawi jako członkini CDU – oznajmiła Angela Merkel 8 września podczas targów Digital X Deutsche Telekom w Kolonii. Odnosząc się do faktu, że w wyborach do parlamentu landowego w Saksonii-Anhalt aż 43,8 proc. wyborców oddało głos na AfD. Natomiast na chadeków zaledwie 17,2 proc. Wskutek czego utracili nie tylko w landzie władzę, ale też doświadczyli druzgocącej klęski, bo jeszcze cztery lata temu zagłosowało tam na nich 37,1 proc. wyborców.

– Po prostu szokujące – dodała Merkel i na podsumowanie stwierdziła: – To punkt zwrotny, prawdziwy punkt zwrotny w historii Republiki Federalnej Niemiec.

Tak doświadczony polityk jak ona potrafi dostrzegać momenty, gdy dzieją się rzeczy, które potem trafiają na karty podręczników historii. Swe sukcesy Alternative für Deutschland odnosi bowiem kosztem przede wszystkim CDU. Drugim przegranym staje się SPD, lecz to klęska chadeków ma kluczowe znaczenie.

Zaś patronką tej zmiany pozostaje Merkel. Bo choć serce jej krwawi, to długofalowym skutkiem, tego co po sobie pozostawiła, jest szansa AfD na zdobycie władzy.

Niemcy. Chadecja po „merkelizacji”

„To przełomowy moment: po raz pierwszy od 1945 roku prawicowi ekstremiści są o krok od przejęcia władzy w Niemczech. CDU nie była w stanie temu zapobiec. Partia pogrążona jest w największym kryzysie w swojej historii” – alarmowała po wyborach w Saksonii publicystka Sabine am Orde na łamach lewicowego „Die Tageszeitung”.

Podobnie zdanie wyraził konserwatywny „Handelsblatt”, zauważając: „Partia nie była przygotowana na taką ewentualność. Dowodem były zdezorientowane wypowiedzi czołowych polityków CDU. Wynik wyborów określono jako 'katastrofę’ dla partii„. Takie postrzeganie sytuacji dominuje w niemieckich mediach.

Trwa też rozglądanie się, kto mógłby zastąpić Friedricha Merza na stanowiskach szefa partii oraz kanclerza. Kłopot polega na wskazaniu następcy mającego szansę na sukces. Wszystko przez to, że przez 18 lat przewodniczenia partii Angela Merkel skutecznie dbała, żeby nie wyrósł jej żaden konkurent.

Przewodniczący CDU Wolfgang Schäuble „potknął” się w 2000 r. na aferze finansowej i musiał oddać władzę Merkel. Ta odwdzięczyła się mu stanowiskiem ministra spraw wewnętrznych, a następnie finansów, wiedząc, iż nigdy już nie będzie mógł ponownie zostać szefem partii.

Jej główny konkurent Friedrich Merz, wówczas przewodniczący frakcji CDU/CSU w Bundestagu, okazał się mniej zręczny. Zatem przegrał wyścig do fotela szefa stronnictwa. Po czym Angela Merkel okazała się tak przekonująca, że zdecydował się na „przerwę od polityki” i przez wiele lat zajmował się biznesem.

Pięć lat później z partią i polityką pożegnał się, uznawany za nieprzeciętną osobowość, Volker Rühe. Zaś w 2010 r. w równie niejasnych okolicznościach zniknął ze sceny politycznej premier Hesji Roland Koch. Choć konserwatywne skrzydło CDU widziało w nim potencjalnego następcę skręcającej coraz bardziej na lewo Merkel. Nota bene trzy lata wcześniej wygrał wybory w Hesji, obiecując wydalanie z Niemiec cudzoziemców popełniających przestępstwa. I nagle zrezygnował z funkcji partyjnych oraz urzędu premier landu, ogłaszając, iż woli się sprawdzić w biznesie.

Kanclerz Merkel mogła wówczas mówić o podwójnym szczęściu, bo swoje odejście z polityki zaanonsował także premier Nadrenii Północnej-Westfalii Jürgen Rüttgers. Karierę bardzo popularnego w CDU polityka przerwało wyjście na jaw, iż zbyt łapczywie zbierał datki od sponsorów.

Ta sama przypadłość dotknęła najmłodszego prezydenta w historii RFN Christiana Wulffa i zmusiła w 2012 r. do złożenia dymisji. Przekreśliło to w CDU marzenia wewnątrzpartyjnej opozycji, że młody, przystojny Wulff za jakiś czas zastąpi Merkel.

Jakoś tak się układało, że pani kanclerz demonstrowała wyborcom swe oddanie w rządzeniu krajem, a partyjni konkurenci potykali się o własne nogi i znikali. Z powodu tych regularnych zniknięć coraz dramatyczniej brakowało wśród chadeków polityków zdolnych do bycia przywódcami. Ostali się jedynie posłuszni wykonawcy poleceń pani kanclerz.

Hendrika Wüst, czyli na bezrybiu i rak rybaStefan Sauer AFP

Jakie ma to znaczenie, widać jak na dłoni po wyborach w Saksonii-Anhalcie. Poszukiwania ewentualnego następcy Merza przynoszą tylko jedno nazwisko. Media i komentatorzy wskazują premiera Nadrenii Północnej-Westfalii Hendrika Wüsta. Ale na zasadzie, że „na bezrybiu i rak ryba”, bo jest on i nikt więcej.

Niemcy. CDU – „partia fundamentalna”

„W CDU nasili się debata nad dalszą strategią wobec AfD i zasadnością dotychczasowego sposobu utrzymywania kordonu sanitarnego. Będzie to rodzić napięcia w partii. Zwiększą się one w razie wyraźnych porażek chadeków w Meklemburgii-Pomorzu Przednim i Berlinie” – prognozuje w analizie Ośrodka Studiów Wschodnich pt. „Niemcy: spektakularne zwycięstwo AfD w Saksonii-Anhalt” Kamil Frymark.

W jego ocenie kluczowy moment, decydujący, czy Merz utrzyma fotel kanclerza, nadejdzie w kwietniu przyszłego roku. Wówczas odbędą się wybory w Nadrenii Północnej-Westfalii. Jeśli Wüst odniesie spektakularny sukces, wówczas partia może uznać, iż pora, aby to on został jej nowym liderem.

Pojawiają się też obawy o rozłam. I znów punktem wyjścia do niego byłaby licząca niewiele ponad dwa miliony mieszkańców Saksonia. Egzystuje tam bowiem od dawna frakcja CDU, opowiadająca się za zerwaniem z polityką „Brandmauer” (zapory ogniowej). Rośnie więc lęk, iż – jak spekuluje „Die Tageszeitung” – „dezerterzy z frakcji parlamentarnej CDU, zredukowanej do 15 mandatów, mogą wybrać posła AfD Siegmunda na premiera”.

Ulrichowi Siegmundowi i jego ugrupowaniu brakuje bowiem trzech głosów w landowym parlamencie, aby uzyskać samodzielną większość. Gdyby posłowie CDU w tym pomogli, partii zacznie grozić rozprężenie podobne do tego, które dotknęło brytyjską Partię Konserwatywną. Za Kanałem La Manche trwa bowiem exodus jej działaczy do stronnictwa Reform UK Nigela Farage’a.

Przy czym w Niemczech taki proces miałby jeszcze większe znaczenie. Chadecy są bowiem partią fundamentalną dla całego systemu politycznego RFN. Uczynił ją taką na początku lat 50. ubiegłego wieku Konrad Adenauer. Tandem CDU/CSU stworzył wzorcowy model gospodarczy, nazwany „społeczną gospodarką rynkową”. Połączyła ona wydajną politykę przemysłową z państwem opiekuńczym, dbającym o każdego obywatela.

Chadecy stali na straży bliskiego sojuszu z USA oraz z Francją. To oni byli najgorętszymi orędownikami jednoczenia Europy. Jednocześnie Adenauer zadbał, aby RFN całkowicie zerwała ze spuścizną Prus, choć przecież właśnie to państwo w XIX w zjednoczyło Rzeszę.

Pochodzący z Nadrenii polityk uważał, że Prusy zaszczepiły Niemcom wszystko co najgorsze: militaryzm, skłonność do autorytarnych rządów, ślepy kult państwa, słabość do Rosji oraz chęć prowadzenia ekspansji na wschód.

Angela Merkel i zacieśnianie relacji z Rosją

Nie da się zarzucić Angeli Merkel, że została wychowana w duchu pruskim, czy też kiedykolwiek nawiązywała do tej tradycji. Ona jedynie tak przeformatowała CDU, że ta stała się partią zupełnie wyjałowioną z osobowości i bardzo daleką od tego, co kiedyś nazywano „prawicowymi wartościami”.

Nieco inaczej można spojrzeć na jej osiągnięcia w polityce zagranicznej. Pani kanclerz, wykazując się przebiegłością w bismarckowskim stylu, zdołała uczynić z Niemiec państwo dominujące w Unii Europejskiej, minimalizując znaczenie Francji.

W tradycyjny dla Prus sposób zacieśniała kooperację z Rosją. Wcześniej, ilekroć SPD dążyło do zbliżenia z Moskwą, chadecy po wygranych wyborach nieco je schładzali. Ona pierwsza nie trzymała się wskazań Adenauera, lecz kontynuowała to, co zainicjował Gerhard Schröder. Czyniąc z Rosji głównego dostawcę surowców energetycznych dla Niemiec. I w tym była bismarckowsko zręczna. W Polsce do końca jej rządów powszechnie wierzono, iż życzliwszego Polakom kanclerza już nigdy nie będzie.

Kobieta w jasnoniebieskiej marynarce siedzi na krześle, trzyma mikrofon i unosi palec wskazujący, jakby podkreślała ważny punkt podczas wypowiedzi.

Angela Merkel coraz częściej komentuje bieżącą politykęHENNING KAISERAFP

Jednak przebiegłość nie oznaczała decyzji służących dobru Niemiec. Obecnie chadecy płacą polityczne rachunki za politykę migracyjną Merkel, koszty fatalnie zaplanowanej transformacji energetycznej i decyzję o wygaszeniu elektrowni jądrowych. Rządy pani kanclerz przyniosły pogłębienie biurokratyzacji i stagnacji wewnętrznej, a także podporządkowanie strategicznych decyzji interesom wielkich koncernów. Te zaś sukcesywnie oddały Chinom wszystko, co miały najcenniejszego, w zamian za krótkoterminowy zysk. Na koniec tych zmian Niemcy stracili poczucie bezpieczeństwa oraz przestali ufać chadekom. Zaczęli też odczuwalnie ubożeć.

Prawdziwa spuścizna Angeli Merkel

Tu zbliżamy się do największego paradoksu. Po 1990 r. Niemcy Zachodnie nie połączyły się z NRD, tylko ją wchłonęły i całkowicie przeformatowały na własne podobieństwo. Bez oglądania się na frustrację i poczucie krzywdy ludzi, pogardliwie nazywanych „Ossi” (wschodniacy). Po czym jedna z „Ossi” najpierw zdobyła władzę w CDU, kompletnie przeformatowała partię i zwróciła politykę zjednoczonych Niemiec na wschód. Gdy zeszła z politycznej sceny, jej spuścizna umożliwiła partii najmocniej zakorzenionej we wschodnich landach podjęcie walki o władzę.

Tymczasem AfD w swym ideowym rdzeniu jest partią z gruntu pruską. To Prusy z ich tradycją i spuścizną są punktem odniesienia dla tego stronnictwa oraz jego fundamentem. Jeśli kiedyś Alternatywa dla Niemiec przejęłaby władzę w całym kraju, wówczas będzie próbowała przeformatować Niemcy w tym duchu. Gdyby się to udało – jak na ironię losu byłaby to najtrwalsza spuścizna po Angeli Merkel.

Andrzej Krajewski