Szczepionka przeciw fentanylowi? Trwają przełomowe badania

Prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska, wirusolog i immunolog z Katedry Wirusologii i Immunologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie informuje w mediach społecznościowych, że trwają prace nad stworzeniem nowej szczepionki, której celem „tym razem nie jest wirus”.

Eksperymentalna szczepionka przeciwko fentanylowi opracowywana jest przez ARMR Sciences, amerykańską firmę biotechnologiczną. Po raz pierwszy preparat testowany jest na ludziach.

ARMR-100 w założeniu ma przygotować układ odpornościowy do przechwycenia niebezpiecznej substancji, zanim dotrze ona do mózgu – wyjaśnia Szuster-Ciesielska na Facebooku.

Wirusolog zaznacza, że mimo objęcia badaniami ludzi, na ten moment nie potwierdzono skuteczności specyfiku w zapobieganiu przedawkowaniom.

Szczepionka przeciw fentanylowi? Trwają badania

„Fentanyl jest silnym opioidowym lekiem przeciwbólowym, ale przy przedawkowaniu może niebezpiecznie spowolnić lub zatrzymać oddychanie. Badacze chcą ograniczyć jego docieranie do mózgu za pomocą przeciwciał, które wiązałyby cząsteczki fentanylu we krwi” – tłumaczy Szuster-Ciesielska.

Właśnie nad skłonieniem organizmu do produkcji takich przeciwciał pracują naukowcy. Wirusolog zaznacza, że w szczepionce „zastosowano cząsteczkę podobną do fentanylu, nazywaną haptenem, połączoną z większym białkiem nośnikowym oraz dodano składnik wzmacniający reakcję odpornościową”. W założeniu ten zestaw ma pobudzić organizm do wytwarzania przeciwciał rozpoznających fentanyl.

„Po późniejszym kontakcie z fentanylem przeciwciała mogłyby go wiązać, zmniejszając ilość wolnej substancji zdolnej do przedostania się do mózgu. Nie chodzi więc o uodpornienie mózgu na narkotyk, lecz o ograniczenie ilości, która do niego dociera” – podkreśla Szuster-Ciesielska.

Naukowcy testują preparat na ludziach

Ekspertka informuje, że badanie na szczurach dało pozytywne wyniki i podstawę do dalszych badań. U gryzoni szczepienie doprowadziło do powstania przeciwciał, obniżało stężenie fentanylu w mózgu i ograniczało niektóre jego niebezpieczne skutki.

Nie wiadomo, czy metoda sprawdzi się u ludzi. Z wrześniowego komunikatu firmy wynika, że testy trwają, a u badanej próby naukowcy zaobserwowali wytwarzanie przeciwciał przeciw fentanylowi. Rozpoczęto więc etap sprawdzania reakcji na kontrolowane podanie tej substancji – wskazuje Szuster-Ciesielska.

Wirusolog zaznacza, że to wstępne dane, pochodzące od firmy, więc nie ma niezależnego potwierdzenia, że szczepionka rzeczywiście będzie chronić przed przedawkowaniem.

„Najważniejsze pytanie brzmi teraz: czy u wystarczająco wielu osób powstanie odpowiednio dużo przeciwciał, które będą dostatecznie silnie wiązać fentanyl i utrzymają się wystarczająco długo? Właśnie zmienna odpowiedź na szczepienie była jednym z problemów wcześniejszych prób opracowania szczepionek przeciw innym substancjom uzależniającym” – ocenia Szuster-Ciesielska.

„Dodatkowy sposób ochrony”. Badaczka wskazuje wprost

Ekspertka zaznacza, że ewentualna szczepionka nie byłaby lekarstwem na uzależnienie, nie chroniłaby też przed innymi narkotykami. Szuster-Ciesielska podkreśla wagę pomocy ratunkowej i naloksonu, który jest lekiem odwracającym przedawkowanie opioidów, w tym fentanylu.

„Jeśli badania potwierdzą skuteczność tej metody, mogłaby stać się dodatkowym sposobem ochrony życia, obok leczenia uzależnienia, a nie zamiast niego” – wskazuje Szuster-Ciesielska.

Jej zdaniem niebezpieczna może okazać się próba zwiększania dawki. Wirusolog zwraca uwagę, że takie środki odnotowano przy wcześniejszych badaniach szczepionki przeciw kokainie.

W serwisie Medscape podano, że badaniom przyświeca 50-letnia zasada, że „układ odpornościowy może zwalczać leki tak samo, jak zwalcza patogeny”. „Wyniki tych badań zadecydują, czy ta zasada w końcu się opłaci – czy też szczepionki z fentanylem dołączą do nikotyny i kokainy na liście immunologicznych obietnic, które nie zostały spełnione” – czytamy.