W lutym tego roku były oficer wywiadu wojskowego, ppłk rezerwy Maciej Moryc ogłosił w programie „Sekielski wieczorową porą” w TVP, że odeśle Karolowi Nawrockiemu medal otrzymany od Amerykanów za udział w misji NATO-wskiej w Afganistanie. Ppłk Moryc zarzucał polskiemu prezydentowi, że nie zareagował odpowiednio na słowa prezydenta USA Donalda Trumpa umniejszające rolę sojuszników w Afganistanie.
– Może w odpowiednim momencie wręczy go prezydentowi Trumpowi, po to, aby pan Trump przypomniał sobie o tym, że polska krew jest równie czerwona, jak krew amerykańskich żołnierzy – mówił były oficer wywiadu wojskowego.
Kancelaria Prezydenta RP odesłała jednak podpułkownikowi Medal NATO, tłumacząc, że „właściwym adresatem tego rodzaju gestu jest Biuro Sekretarza Generalnego NATO” i „nie jest to odznaczenie państwowe Rzeczypospolitej Polskiej ani odznaczenie nadawane przez Prezydenta RP”.
Z kolei w czerwcu prezydent Karol Nawrocki ogłosił, że zdecydował o odebraniu Orderu Orła Białego przyznanego w 2023 r. ukraińskiemu prezydentowi Wołodymyrowi Zełenskiemu. Była to reakcja na nadanie przez Zełenskiego jednej z jednostek wojskowych imienia „Bohaterów UPA”. W rezultacie Zełenski i grupa innych ukraińskich polityków zdecydowała się na wysłanie odznaczeń do Kancelarii Prezydenta.
Odesłali odznaczenia do prezydenta. Kilkanaście takich gestów
Jak przekazała nam prezydencka kancelaria, w trakcie pierwszego roku urzędowania Karola Nawrockiego na zwrot przyznanego odznaczenia zdecydowało się łącznie 14 osób.
„Przypadki te dotyczyły różnych rodzajów odznaczeń państwowych nadanych w latach 1984–2026, w tym m.in. Orderu Odrodzenia Polski, Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej, Krzyża Zasługi, Krzyża Wolności i Solidarności, Medalu za Długoletnią Służbę oraz Gwiazdy Iraku w różnych klasach i stopniach” – czytamy.
Prezydenccy urzędnicy zaznaczają, że „przypadki te nie miały jednolitego charakteru ani wspólnej podstawy”.
„Zazwyczaj zwrotom towarzyszyła korespondencja wskazująca na motywy podjętej decyzji, np. w geście protestu przeciwko odebraniu Orderu Orła Białego Prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu. W innych przypadkach odznaczenia zostały przekazane bez szerszego uzasadnienia” – wyjaśniają.
Kancelaria Prezydenta o zwrotach: Nadawcy nadal są osobami odznaczonymi
Jak przekazano nam, odznaczenia zwrócili m.in. były premier Ukrainy Wołodymyr Hrojsman (Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej), ambasador Ukrainy w RP Wasyl Bodnar i zastępca szefa Kancelarii Prezydenta Ukrainy Igor Żółkiew (Krzyże Kawalerskie Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej), szef MSZ Ukrainy Andrij Sybiha (Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej), szef Kancelarii Prezydenta Ukrainy Kyryło Budanow (Krzyż Oficerski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej).
Wśród Polaków, na zwrot odznaczenia zdecydowała się m.in. kobieta odznaczona Brązowym Krzyżem Zasługi, mężczyzna odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności, znany aktor, któremu przed laty jeden z prezydentów przyznał Srebrny Krzyż Zasługi, a także historyk i opozycjonista z czasów PRL odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Nie zdecydowaliśmy się na podanie imion i nazwisk tych osób z kilku względów. Nie wszystkie z nich są osobami publicznymi, mimo prób nie udało nam się do tej pory uzyskać komentarza od tych, które są znane szerzej. Redakcja uznała, że decyzja o tym, czy poinformować publicznie o takim geście i jego powodach, powinna należeć właśnie do tych osób.
W czerwcu były poseł Piotr Fogler zapowiadał, że zwróci Złoty Krzyż Zasługi w proteście przeciwko odebraniu Orderu Orła Białego prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu. Jednak, jak informuje kancelaria polskiego prezydenta, „deklaracja ta miała charakter symboliczny – faktyczny zwrot odznaczenia nie nastąpił”.
Kancelaria Prezydenta RP zaznacza, że „rezygnacja z posiadania odznak nadanego orderu lub odznaczenia jest jedynie czynnością faktyczną, niewywołującą skutków prawnych”. „W świetle ustawy (…) osoby, które zwróciły odznaki posiadanych orderów lub odznaczeń, a nie zostały ich pozbawione, nadal pozostają osobami odznaczonymi” – wskazują urzędnicy.
