Terry Szuplat o pisaniu przemówień dla Obamy i słabościach wystąpień Trumpa

Tomasz Walczak, Interia: Przez osiem lat pisał pan przemówienia dla Baracka Obamy. Ma pan wrażenie, że za tymi wygłaszanymi przez Donalda Trumpa stoi jakiś specjalista? Jego wystąpienia przypominają bowiem bardziej strumień świadomości niż coś, co zostało pieczołowicie przygotowane.

Terry Szuplat, autor przemówień Baracka Obamy: – To zależy od okoliczności. Przy inauguracji prezydentury czy orędziu przed Kongresem Trump trzyma się przygotowanego tekstu, nad którym pracował sztab specjalistów. On jednak szczyci się tym, że nie daje się spętać skryptowi. Często odchodzi od tematu i twierdzi, że misternie wplata w wypowiedź różne wątki.

I widzi pan tę jego maestrię?

– Dla mnie to tylko sprytna nazwa na zwykłe lanie wody i brak umiejętności trzymania się sedna sprawy. Jego doradcy nieraz rwą włosy z głowy, bo on po prostu nie potrafił pozostać wierny pieczołowicie przygotowanemu komunikatowi. Trump ufa tylko własnemu instynktowi, nie lubi czytać cudzych tekstów. Czasem bywa to skuteczne, ale na arenie międzynarodowej jest niezwykle niebezpieczne. Inni liderzy szukają w słowach prezydenta USA klarowności i stabilności, a Trump ma dla nich tylko chaos i niespójność.

Za przygotowywanie przemówień Donalda Trumpa odpowiada Ross Worthington. Czy przekonanie prezydenta, że wie lepiej niż ludzie, którzy je piszą, nie sprawia, że Worthington wykonuje jeden z najbardziej zbędnych zawód świata?

– Pisząc przemówienia dla Trumpa, budzisz się rano niemal pewny tego, że większość twojej pracy nigdy nie ujrzy światła dziennego. Trump po prostu odwróci kartkę z tym, co mu napisałeś i nabazgrze na niej własne notatki. To musi być potwornie frustrujące. Ja miałem ten przywilej, że pracowałem dla kogoś, kto proces pisania przemówień traktował z najwyższą powagą.

– Zanim Obama stanął przy mównicy, zainwestował już ogromną ilość energii w to, co chce przekazać. Oczywiście, zdarzały mu się improwizacje, ale to nie była radosne twórczość oparta na tym, co akurat zjadł na śniadanie. Świat już wie, że słowom Trumpa nie można ufać; on prowadzi grę, myśląc, że jest genialnym politykiem, bo gubi tropy i trzyma wszystkich w niepewności. Ale gdy nikt już nie daje wiary temu, co mówisz, twoje słowa tracą moc, a ty tracisz autorytet jako przywódca.

W swojej książce radzi pan, by ucząc się sztuki przemawiania, odnaleźć swój głos i opowiadać własną historię. Trump swój głos odnalazł, ale chyba nie o taką autentyczność panu chodziło?

– Zachęcam ludzi do tego, by wnosili w przemówienie samych siebie. Jeśli chcesz nawiązać ze słuchaczami więź, nie możesz być tylko gadającą głową odczytującą przekazy partyjne. Musisz pokazać swoją ludzką stronę: opowiedzieć, dlaczego coś robisz, co czujesz, co cię boli, co widziałeś w życiu. To historie budują relację z odbiorcą.

– W przypadku Trumpa fascynujące jest to, że owszem, opowiada anegdoty, ale zawsze o tym, co powiedział mu jakiś prezes albo inny lider. Prawie nigdy nie dzieli się historiami z dzieciństwa czy swoich lat formacyjnych. To bardzo wymowne, gdy ktoś tak panicznie boi się mówić o tym, kim jest i co go ukształtowało. Nawet gdy wyrzuca z siebie wszystko, co ma w głowie, pozostaje emocjonalnie zamknięty. Nie potrafi stosować autoironii, a każda jego opowieść sprowadza się do dominacji nad innym człowiekiem.

A jaką historię nam opowiada?

– To opowieść stara jak świat, którą demagodzy wprost uwielbiają: „Przede mną był totalny bałagan, kraj szedł w stronę piekła, ale ja przyszedłem i teraz buduję wam złoty wiek”. To intelektualnie nieuczciwe i prymitywne. Amerykanie widzą przecież ceny paliwa czy żywności, czują wściekłość, bo nie mogą opłacić rachunków, ale w jego umyśle jedyna historia, którą warto opowiadać brzmi tak: wszystko co złe to „oni”, wszystko co dobre to „ja”.

Trump jako prezydent negocjujący choćby z Putinem nie słucha swoich własnych rad z książki „The Art of the Deal, czyli sztuka robienia interesów”, więc tym bardziej nie posłucha pańskiej rady, by mówiąc o sobie, nie wpaść w pułapkę ego i nie usuwać ze swojej opowieści ludzi, do których się przemawia. Długo mu to uchodziło na sucho. Dlaczego?

– To nie jest specyfika tylko Ameryki. Liderzy tego typu odczłowieczają innych, dehumanizują całe społeczności; jeśli się z nimi nie zgadzasz, nie jesteś oponentem, jesteś wcieleniem zła, jesteś wrogiem. Mówienie o ludziach jak o zwierzętach, atakowanie mediów i kłamanie prosto w oczy – to niestety działa na pewną część populacji. Napisałem tę książkę, bo nie chcę, by ludzie myśleli, że to jedyny sposób na wygrywanie. Obama pokazał, że można inaczej; że można budować na nadziei zamiast na strachu, na prawdzie zamiast na kłamstwie; że można szukać dobra w przeciwniku i próbować go przekonać, a nie tylko zmiażdżyć.

Tymczasem Trump stał się punktem odniesienia dla wielu światowych polityków, którzy próbują naśladować jego styl. Na trwałe przesunął granice tego, co i jak się w polityce mówi?

– Ludzie próbowali kopiować zarówno Obamę, jak i Trumpa. Czasem to wychodzi, czasem nie. Trump wygrał w 2016 r., ale przegrał reelekcję; jego metoda nie jest więc niezawodna. On jest jedyny w swoim rodzaju, ale jest przede wszystkim symptomem zepsutej polityki, a nie tylko jej przyczyną. Widzieliśmy to na Węgrzech i w innych miejscach – tam liderzy dochodzą do ściany, bo istnieje granica tego, co ludzie są w stanie tolerować.

Były takie czasy, kiedy polityczne przemówienia i krasomówcze talenty przywódców potrafiły zmienić bieg historii. Nie ma pan wrażenia, że ten świat umarł razem z mediami społecznościowymi, które politycy wykorzystują dziś chętniej niż mównicę?

– Kiedy słyszę takie pytanie, moja myśl natychmiast biegnie ku prostej konstatacji: gdyby przemówienia nie miały już znaczenia, ludzie przestaliby je wygłaszać, a politycy czy biznesmani nie wychodziliby już na mównicę. A jednak wciąż to robią. To prawda, że jako obywatele konsumujemy dziś ogromne ilości treści w mediach społecznościowych, ale co jakiś czas dobrze napisane i wygłoszone przemówienie przebija się przez ten szum.

Kiedy ostatnio widział pan takie przemówienie?

– Niedawno w Davos, kiedy występował premier Kanady Mark Carney i mówił o końcu dotychczasowego porządku światowego. Stało się ono wiralem właśnie dlatego, że była to przemyślana, świetnie uargumentowana mowa. To nie był czterosekundowy klip na TikToku ani zdawkowa migawka; to przemówienie miało wielką moc, ponieważ autor poświęcił czas, by stworzyć logiczny wywód. Podobny efekt wywołało niedawne przemówienie króla Karola przed amerykańskim Kongresem, o którym ludzie dyskutowali i którym chętnie się dzielili jeszcze wiele dni po jego wygłoszeniu.