Dlaczego gile w Polsce szybko znikają? Alarmujące dane ornitologów

Gile są charakterystycznymi ptakami o czerwonych brzuszkach u samców, obecnymi w Polsce przez cały rok.
Głównym czynnikiem wpływającym na wymieranie gili jest zanik świerków spowodowany suszami i zmianą klimatu.
Liczba tych ptaków w Polsce dramatycznie spada i monitoring wskazuje, że gatunek ten należy do najszybciej wymierających.
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu

To aż mrozi krew, gdy opadające na ogród gile są wręcz ozdobą tej pory roku, czerwonawą perełką w środku zimowej bieli. Niewiele jest wszak w Polsce piękniejszych i bardziej charakterystycznych ptaków. Nie każdy zna się na ptakach, ale gila rozpozna każdy, chociaż…

– Samca tak, bo samiec ma krwiście czerwony brzuszek i policzki, mocno kontrastujące z czarną głową. Samica jest jednak bardziej niepozorna i jej brzuszek nie jest czerwony, co najwyżej różowawy – mówi prof. Piotr Tryjanowski z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

– I w tym wypadku zachodzi tzw. efekt detekcji. Gdy zimy są cieplejsze, a ostatnio są i brakuje śniegu, na którym gil kontrastuje barwami, wówczas samicę trudniej zobaczyć. Łatwo ją przeoczyć.

A wtedy obserwacje tych ptaków stają się utrudnione i możemy odnieść wrażenie, że nigdzie ich nie ma. Zadać sobie pytanie: gdzie się podziały? Zapominamy, że gil to nie zawsze bijący w oczy czerwienią samiec na jarzębinie, ale także taka bardziej szara samica buszująca w ściółce.

– To sprawia, że gil jest ptakiem bardzo niedoszacowanym i mamy braki w informacjach na jego temat – przyznaje prof. Piotr Tryjanowski. – Na dodatek to ptak borowy, który mieszka w miejscach, w które przyrodnicy rzadko chodzą i w ekosystemach rzadziej badanych. No i wreszcie gil ma bardzo cichy śpiew, rzadko go słychać.

Gile nie są jedynie ptakami Północy

Wiele osób ulega złudzeniu, że gil jest symbolem zimy i odwiedza nas tylko o tej porze roku, jako ptak charakterystyczny dla Północy. Najwięcej tych zwierząt mieszka w Skandynawii i Rosji, także na Wyspach Brytyjskich (zwłaszcza w Szkocji).

Gile kojarzą się nam z zimowymi odwiedzinami ptaków migrujących do nas z tych terenów. Niektóre źródła podają jednak, że wiele z tych ptaków nie migruje i gil stał się naszym ptakiem lęgowym, występującym w Polsce przez cały rok.

Gile objadają się jarzębiną, głogiem, kaliną czy owocami dzikiej różyklyakhin123RF/PICSEL

– To nie do końca jest prawda – prostuje jednak prof. Piotr Tryjanowski. – W rzeczywistości gil był polskim ptakiem lęgowym zawsze. Owszem, jest także przybyszem z Północy, ale wynika to stąd, że do polskich ptaków dołączają zimą rosyjskie i skandynawskie, które tu zimują. Niemniej gil to polski ptak i nigdy nie było inaczej.

Nie jest takim typowym migrantem z Północy jak chociażby jery. Mapa zasięgu tego ptaka obejmuje spore połacie nie tylko północnej, ale i środkowej Europy. Kończy się dalej na południu niż moglibyśmy przypuszczać. Gile zakładają gniazda nawet we Francji i w Pirenejach w Hiszpanii, nawet we Włoszech i Bałkanach z Bułgarią włącznie. Są na Kaukazie i w Turcji, zatem istotnie – żaden to ptak Północy, nawet jeśli tam jest najliczniejszy.

Jest jednak jeden warunek. – To świerk – mówi poznański ornitolog. – Gil jest ściśle związany nie tyle nawet z lasami iglastymi jako takimi, ale właśnie świerkowymi. Tam, gdzie on rośnie, mogą się pojawić i zakładać gniazda w jego gałęziach. Tam, gdzie go nie ma, nie będzie też gila.

Źle się dzieje z powodu świerków

I tu jest pies pogrzebany, bowiem sytuacja ze świerkiem w Europie jest coraz gorsza. Susze i zmiana klimatu dziesiątkują to drzewo, które niegdyś porastało Europę i Polskę sporymi lasami.

Teraz jest inaczej, co odbija się na gilu. – Jeżeli spojrzymy na dane Monitoringu Ptaków Polski, dostrzeżemy że gil jest w czołówce najszybciej wymierających u nas gatunków – zaznacza prof. Piotr Tryjanowski. – Zmiana klimatu w rozumieniu zmiany temperatur ma tutaj pośredni wpływ. To znaczy wpływa na to, ile rośnie świerków, a to wpływa na gila.

dzwoniec z charakterystycznym różowym brzuchem i czarną głową siedzi na gałęzi zielonego świerku, otoczony młodymi, jasnozielonymi pędami

Gil to ptak ściśle związany z lasami świerkowymi lucaar123RF/PICSEL

Świerk ma płytki system korzeniowy i cierpi w czasie suszy. A podszyt świerkowy jest niezbędny tym ptakom. Jeszcze sto lat temu dane przyrodnicze zakładały wzrost liczby tych drzew, dzisiaj wiemy, że jest inaczej.

W efekcie niepostrzeżenie zachodzi proces, który jest bardzo niepokojący – gil wymiera. Nie tylko zresztą w Polsce. Z uwagi na wspomniane niedoszacowanie tego ptaka i brak odpowiednich badań ciężko śledzić tę niepokojącą właściwość, ale jest faktem. Co roku mamy mniej tych zwierząt. – To jest dramatyczny wręcz spadek – przyznaje ornitolog z Poznania. I dodaje, że niewiele z tym można zrobić.

Sytuację potęguje fakt, że przez zmianę klimatu i rosnące temperatury mniej ptaków ze Skandynawii i Rosji odczuwa potrzebę migrowania do nas zimą. Zostają na miejscu przez cały rok, w związku z czym ptaków w Polsce jest jeszcze mniej. I nawet się nie spostrzeżemy, gdy gil stanie się ptakiem ginącym.